Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang làm dấy lên kỳ vọng về một “kỷ nguyên thịnh vượng”, nơi hàng hóa và dịch vụ có thể trở nên gần như miễn phí. Tuy nhiên, một phân tích mới cho rằng kịch bản này khó sớm thành hiện thực. Vấn đề không phải chi phí biến mất, mà là ai nắm quyền kiểm soát hạ tầng và nguồn năng lượng đứng sau mô hình đó.

Theo Cointelegraph ngày 19/3, tiến sĩ Merav Ozair nhận định quan điểm cho rằng AI sẽ xóa đói nghèo và mang lại sự sung túc cho tất cả mọi người là “xa rời thực tế”. Bà cho rằng dù Elon Musk, Peter Diamandis và Demis Hassabis từng dự báo AI sẽ mở ra một giai đoạn “thịnh vượng triệt để”, cấu trúc vận hành của nền kinh tế thực tế phức tạp hơn nhiều.

AI, khi kết hợp với robot, công nghệ in 3D và hệ thống logistics tự động, có thể kéo giảm mạnh chi phí sản xuất. Về lý thuyết, không chỉ nội dung số mà cả chi phí cận biên của hàng hóa vật lý cũng có thể tiến dần về mức gần bằng 0.

Tuy nhiên, điều đó chỉ có thể xảy ra khi chi phí năng lượng giảm xuống mức rất thấp. Trong bối cảnh giá năng lượng vẫn ở mức cao, khả năng tạo ra một trạng thái “miễn phí hoàn toàn” vẫn là điều khó đạt tới.

Một nút thắt lớn nằm ở hạ tầng AI. Hiện hệ thống này phụ thuộc vào các trung tâm dữ liệu tiêu thụ khối lượng điện năng khổng lồ, thường được gọi là các “nhà máy AI”. Hệ sinh thái đó hiện do một số ít doanh nghiệp như Nvidia, Amazon Web Services (AWS) và SpaceX dẫn dắt. Khi năng suất và lợi nhuận tăng lên, tài sản cũng có nguy cơ tiếp tục tập trung vào nhóm ít doanh nghiệp này.

Về nguồn năng lượng, nhiệt hạch thường được nhắc đến như một giải pháp có thể giúp kéo giảm chi phí trong dài hạn. Tuy nhiên, công nghệ này được cho là còn cần hàng chục năm nữa mới có thể thương mại hóa. Trong khi đó, phân hạch hạt nhân đã được sử dụng nhưng vẫn đối mặt với các vấn đề về chất thải và an toàn.

Vì vậy, việc mở rộng hạ tầng dựa trên năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió được xem là phương án thực tế hơn ở thời điểm hiện tại. Trung Quốc cũng đang xây dựng hệ sinh thái kết hợp AI và năng lượng thông qua các khoản đầu tư lớn vào năng lượng tái tạo.

Một số kịch bản dài hạn hơn, như điện mặt trời từ Mặt Trăng hoặc xây dựng hạ tầng ngoài không gian, cũng đã được đưa ra. Dù vậy, giới phân tích cho rằng những phương án này khó có thể triển khai trong ngắn hạn do chi phí đầu tư ban đầu quá lớn và rào cản kỹ thuật còn cao.

Tiến sĩ Merav Ozair kết luận rằng ngay cả trong kỷ nguyên AI, trạng thái “miễn phí hoàn toàn” vẫn rất khó đạt được. AI có thể làm giảm chi phí sản xuất, nhưng phạm vi và điều kiện để đạt tới mức “miễn phí” sẽ phụ thuộc vào chủ thể sở hữu hạ tầng và nguồn năng lượng phía sau.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng dịch vụ miễn phí có thể đi kèm những đánh đổi khác, như dữ liệu bị kiểm soát hoặc quyền lựa chọn của người dùng bị thu hẹp. Nói cách khác, sự thịnh vượng mà AI tạo ra không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là vấn đề quyền lực và cấu trúc kinh tế.