Các công ty neo cloud - nhóm doanh nghiệp chuyên cung cấp hạ tầng GPU cho huấn luyện và suy luận AI - đang tăng trưởng mạnh nhờ làn sóng trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, chi phí đầu tư lớn, khấu hao cao và gánh nợ ngày càng nặng đang khiến triển vọng lợi nhuận của mô hình này bị đặt dấu hỏi.

Theo Decrypt ngày 22/10 (giờ địa phương), Gartner hôm 14/10 dự báo hơn 80% nhà cung cấp neo cloud có thể không còn duy trì được hoạt động độc lập trước năm 2030. Nguyên nhân chính là áp lực chi phí quá lớn và thiếu mô hình kinh doanh đủ khác biệt.

Khác với các nhà cung cấp cloud quy mô siêu lớn như Amazon Web Services, Microsoft Azure hay Google Cloud, neo cloud tập trung vào việc cho thuê các cụm GPU Nvidia quy mô lớn cho doanh nghiệp AI.

Khách hàng của nhóm này gồm viện nghiên cứu AI, startup và các tập đoàn công nghệ lớn. Họ thường ký hợp đồng dài hạn hoặc thuê theo giờ để bảo đảm năng lực tính toán cho quá trình huấn luyện và suy luận mô hình.

Những cái tên tiêu biểu trên thị trường hiện nay gồm CoreWeave và Nebius, đều niêm yết trên Nasdaq, cùng một số doanh nghiệp chưa niêm yết như Lambda, Crusoe, Fluidstack và IREN - công ty đã chuyển hướng từ khai thác Bitcoin sang hạ tầng AI.

CoreWeave ban đầu được thành lập năm 2017 với hoạt động đào Ethereum bằng GPU. Sau khi Ethereum chuyển sang cơ chế bằng chứng cổ phần vào năm 2022, công ty đã chuyển phần cứng sang phục vụ AI và điện toán đám mây.

Cốt lõi của thị trường neo cloud nằm ở ba yếu tố: chip, điện và vốn. Các doanh nghiệp phải mua lượng lớn GPU hiệu năng cao của Nvidia, lắp thành cụm phục vụ AI, đồng thời đầu tư điện năng và hệ thống làm mát cho trung tâm dữ liệu.

Chi phí cho GPU rất cao, trong khi tài sản lại khấu hao nhanh. Vì vậy, nhiều công ty buộc phải huy động nợ và dùng chính thiết bị hoặc các hợp đồng dài hạn với khách hàng làm tài sản bảo đảm.

Gánh nặng khấu hao là điểm yếu dễ thấy nhất. Trong quý II/2026, CoreWeave ghi nhận doanh thu khoảng 2,6 tỷ USD, nhưng chi phí khấu hao và phân bổ lên tới khoảng 1,4 tỷ USD.

Nebius cũng ghi nhận doanh thu 582 triệu USD và phát sinh khoảng 260 triệu USD chi phí cùng loại. Điều này cho thấy ngay cả những doanh nghiệp đang đi đầu trong cuộc đua giành nguồn cung GPU cũng không dễ bảo vệ biên lợi nhuận.

Dù vậy, nhu cầu thị trường vẫn rất mạnh. Đồng sáng lập CoreWeave, Brannin McBee, cho biết công suất cung ứng của công ty trong năm 2027 về cơ bản đã được bán hết, còn các hợp đồng đã kéo dài sang sau năm 2028.

Các doanh nghiệp neo cloud cho rằng lợi thế của họ nằm ở khả năng triển khai nhanh các cụm GPU chuyên dụng, điều mà các hyperscaler không phải lúc nào cũng đáp ứng kịp. Khi các trung tâm dữ liệu tự sở hữu không theo kịp nhu cầu, ngay cả hyperscaler cũng bắt đầu thuê thêm công suất từ neo cloud.

Mối liên hệ giữa neo cloud và ngành tiền mã hóa cũng ngày càng rõ nét. Nhiều công ty khai thác Bitcoin đang mở rộng sang kinh doanh trung tâm dữ liệu AI nhờ lợi thế sẵn có về kết nối điện lưới, quỹ đất và giấy phép.

Theo thống kê của Bernstein, trong hai năm tính đến tháng 7/2026, các doanh nghiệp đào coin đã ký tổng cộng 19 hợp đồng điện với hyperscaler, neo cloud và các công ty bán dẫn, tương đương khoảng 7 gigawatt điện, với tổng giá trị vượt 135 tỷ USD.

Dù vậy, con số này vẫn chưa bằng một phần tư kế hoạch 30 gigawatt điện mà các đơn vị khai thác đang chuẩn bị triển khai.

Quy mô từng hợp đồng cũng ngày một lớn. TeraWulf đã ký hợp đồng thuê 20 năm với Anthropic cho khuôn viên tại Kentucky, với doanh thu dự kiến khoảng 19 tỷ USD - cao hơn cả vốn hóa thị trường của TeraWulf tại thời điểm đó.

Microsoft cũng ký hợp đồng cloud GPU kéo dài 5 năm với IREN, trị giá khoảng 9,7 tỷ USD. Amazon Web Services ký hợp đồng 15 năm trị giá khoảng 5,5 tỷ USD với Cipher, một nhà cung cấp AI có xuất thân từ lĩnh vực khai thác Bitcoin.

Trong khi đó, Google đang bảo lãnh thanh toán tiền thuê cho Fluidstack tại các địa điểm do TeraWulf và Cipher vận hành.

Tuy nhiên, tâm lý thị trường đang thận trọng hơn. Gartner cho rằng nếu tốc độ chi tiêu hiện nay tiếp diễn, đến cuối năm 2030 có thể sẽ có hơn 3,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư vào hạ tầng AI đối mặt nguy cơ suy giảm giá trị.

Thị trường tín dụng cũng đã nâng mức cảnh báo. Tính đến ngày 21/10, lợi suất khoản nợ không có tài sản bảo đảm của CoreWeave tăng lên khoảng 15%, trong khi chi phí bảo hiểm trái phiếu để phòng ngừa rủi ro vỡ nợ tăng 30% chỉ trong một tháng.

Từ đầu tháng 10 đến nay, cổ phiếu CoreWeave đã giảm 29%, Nebius giảm 27% và IREN giảm 32%.

Neo cloud không phải là các dự án blockchain hay mạng lưới vận hành bằng token. Đây là những doanh nghiệp thông thường, không phát hành token riêng và cổ phiếu được giao dịch trên thị trường chứng khoán truyền thống.

Tuy nhiên, một số mạng lưới hạ tầng vật lý phi tập trung như Render, Akash và io.net vẫn thường được đem ra so sánh vì cùng nhắm đến thị trường năng lực tính toán GPU.

Các nền tảng này sử dụng token để thanh toán chi phí tài nguyên tính toán và trả thưởng cho bên cung cấp. Dù vậy, cấu trúc vận hành của chúng khác neo cloud do dựa trên mô hình P2P thay vì các trung tâm dữ liệu thuộc sở hữu doanh nghiệp.

Xét cho cùng, vấn đề cốt lõi của neo cloud không nằm ở nhu cầu mà ở lợi nhuận. Nhu cầu tính toán AI vẫn rất lớn, nhưng việc các công ty này có thể tiếp tục tồn tại như doanh nghiệp độc lập hay sẽ bị sáp nhập vào những nhà cung cấp lớn hơn vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Khả năng tạo ra dòng tiền đủ mạnh để trả nợ, vượt qua áp lực chi phí và giải quyết tình trạng thiếu khác biệt trong mô hình kinh doanh - như Gartner chỉ ra - nhiều khả năng sẽ là yếu tố quyết định làn sóng tái cấu trúc tiếp theo của ngành.