Thị trường cho vay thế chấp Bitcoin - hình thức giúp nhà đầu tư vay tiền mặt hoặc stablecoin mà không cần bán tài sản - đang phục hồi mạnh sau cuộc khủng hoảng năm 2022, đồng thời mở rộng sang lĩnh vực tài chính truyền thống. Động lực đến từ các thương vụ chứng khoán hóa được xếp hạng đầu tư và sự tham gia ngày càng rõ nét của các định chế tài chính lớn.

Theo Decrypt ngày 21/10 (giờ địa phương), quy mô mảng cho vay tiền mã hóa tập trung đã tăng hơn gấp ba lần so với vùng đáy cuối năm 2023. Dù vậy, rủi ro thanh lý tài sản thế chấp khi giá Bitcoin lao dốc, cùng rủi ro trong khâu quản lý tài sản của bên cho vay, vẫn là những yếu tố đáng lưu ý khi thị trường tiếp tục mở rộng.

Cho vay thế chấp Bitcoin là mô hình sử dụng Bitcoin (BTC) đang nắm giữ làm tài sản bảo đảm để vay một phần giá trị. Điểm hấp dẫn của hình thức này là nhà đầu tư không phải bán BTC, qua đó vẫn giữ cơ hội hưởng lợi nếu giá tăng. Sau khi hoàn trả cả gốc lẫn lãi, tài sản thế chấp sẽ được hoàn lại. Nghĩa vụ thuế liên quan đến khoản vay hoặc việc bán tài sản phụ thuộc vào quy định của từng khu vực pháp lý.

Chỉ số cốt lõi của sản phẩm này là tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản, hay LTV. Mức phổ biến trên thị trường hiện vào khoảng 30-70%. Chẳng hạn, với 100.000 USD Bitcoin dùng làm tài sản thế chấp và LTV 50%, người vay có thể vay 50.000 USD. Nếu giá Bitcoin giảm, giá trị tài sản bảo đảm đi xuống sẽ khiến LTV tăng lên. Khi vượt ngưỡng quy định, bên cho vay có thể yêu cầu khách hàng nộp thêm tài sản hoặc trả bớt nợ; nếu không, tài sản thế chấp có thể bị thanh lý một phần hoặc toàn bộ. Với DeFi, quá trình thanh lý này nhiều trường hợp được thực hiện tự động thông qua hợp đồng thông minh.

Thị trường hiện vận hành theo hai mô hình chính: tài chính tập trung (CeFi) và tài chính phi tập trung (DeFi). Ở CeFi, bên cho vay thường yêu cầu xác minh danh tính và trực tiếp nắm giữ tài sản thế chấp hoặc ủy thác cho đơn vị lưu ký. Trong khi đó, DeFi quản lý tài sản bằng hợp đồng thông minh. Để sử dụng Bitcoin trên các blockchain khác, người dùng thường phải chuyển đổi sang wrapped token. Wrapped Bitcoin là token được phát hành dựa trên BTC thật đang được lưu ký, với tỷ lệ bảo chứng 1:1.

Thị trường này từng rơi vào khủng hoảng niềm tin sau khi Celsius và BlockFi phá sản vào năm 2022. Một trong những vấn đề nổi bật khi đó là việc bên cho vay tiếp tục đem tài sản thế chấp của khách hàng cho bên thứ ba vay lại, khiến mức độ rủi ro gia tăng. Sau làn sóng chỉ trích, một số công ty đã siết hoạt động cho vay lại và cải thiện cấu trúc lưu ký tài sản. Đơn cử, Unchained áp dụng mô hình multisig 2/3, trong đó người vay, công ty và đơn vị quản lý khóa độc lập mỗi bên nắm một khóa, nhằm ngăn bất kỳ bên nào đơn phương di chuyển tài sản thế chấp.

Quy mô thị trường vừa mở rộng, vừa trải qua điều chỉnh. Theo Galaxy Research, tổng quy mô cho vay thế chấp bằng tiền mã hóa trong quý II/2026 đạt 56,16 tỷ USD, giảm 16,8% so với quý trước. Trong bối cảnh người vay thu hẹp đòn bẩy, dư nợ tại các tổ chức cho vay tập trung đã vượt các giao thức DeFi.

Sự tham gia của khối tài chính truyền thống cũng đang tăng lên. Lend cho biết đã hoàn tất một giao dịch chứng khoán hóa các khoản vay thế chấp bằng Bitcoin trị giá 188 triệu USD vào tháng 2/2026. Trong đó, lô trái phiếu ưu tiên trị giá 160 triệu USD được S&P Global xếp hạng dự kiến ở mức BBB-. Theo Silicon Valley Bank (SVB), đây là xếp hạng mức đầu tư đầu tiên được gắn cho một danh mục cho vay thế chấp Bitcoin. Coinbase cũng cho biết, theo thống kê nội bộ, tổng giá trị giải ngân của mảng cho vay thế chấp Bitcoin đã vượt 1 tỷ USD. SVB cho biết thêm, trong nửa đầu năm 2026, một số tổ chức tài chính lớn đã bắt đầu cung cấp các khoản vay thế chấp Bitcoin cho một nhóm khách hàng nhất định.

Lãi suất trên thị trường chênh lệch đáng kể tùy từng đơn vị và điều kiện vay. Tính đến tháng 10/2026, Coinbase niêm yết lãi suất từ 5,8% mỗi năm. Salt đưa ra mức 7,49-10,5% mỗi năm. Lend áp dụng 11,49% mỗi năm với khoản vay dưới 250.000 USD và 9,25% mỗi năm với khoản vay từ 2 triệu USD trở lên. Strike áp dụng mức 10,5-13% mỗi năm với các khoản vay trả lãi hàng tháng; nếu trả lãi một lần vào ngày đáo hạn, lãi suất tăng thêm 1 điểm phần trăm. Unchained công bố lãi suất danh nghĩa 12% và lãi suất thực APR ở mức 14,18%. Với DeFi, lãi suất biến động theo cung cầu thị trường.

Người vay được khuyến nghị không chỉ nhìn vào lãi suất niêm yết mà còn cần kiểm tra các khoản phí như phí giải ngân, phí tất toán trước hạn, phí thanh lý và cơ chế lưu giữ tài sản thế chấp. Khi giá Bitcoin giảm sâu, tài sản bảo đảm có thể bị thanh lý. Với DeFi, rủi ro còn có thể đến từ lỗ hổng trong hợp đồng thông minh hoặc hạ tầng liên quan.

Thực tế, sau một vụ tấn công gây thất thoát 291 triệu USD trên hạ tầng liên quan đến Kelpdao vào tháng 4/2026, người dùng Aave đã gặp khó khăn khi rút tiền trong làn sóng rút vốn ồ ạt. Thị trường cho vay thế chấp Bitcoin đang mở rộng sang tài chính truyền thống, nhưng khi lựa chọn sản phẩm, người dùng vẫn cần cân nhắc không chỉ lãi suất mà cả chủ thể quản lý tài sản thế chấp, điều kiện thanh lý và rủi ro kỹ thuật.