Việc Hàn Quốc bắt buộc chia sẻ dữ liệu huấn luyện AI được hình thành từ các dự án có vốn nhà nước đang làm dấy lên tranh luận về phạm vi áp dụng, đặc biệt với phần dữ liệu do doanh nghiệp tự bỏ chi phí thu thập hoặc xử lý.

Trong các dự án có cả vốn công và vốn tư, vấn đề lớn nhất là xác định ranh giới dữ liệu nào phải công khai. Một điểm khác cũng được chú ý là tiêu chí để cơ quan quản lý xem xét loại trừ nghĩa vụ chia sẻ trong trường hợp doanh nghiệp viện dẫn lý do bí mật kinh doanh.

Ngày 21/10, Bộ Khoa học và ICT Hàn Quốc cho biết bản sửa đổi Luật Cơ bản về AI đã được Quốc hội thông qua tại phiên toàn thể ngày 1/10 và được Nội các phê chuẩn ngày 13/10. Theo nội dung sửa đổi, dữ liệu huấn luyện AI được tạo ra trong quá trình thực hiện các dự án của Chính phủ sẽ phải được kết nối và cung cấp lên nền tảng dữ liệu AI quốc gia AI Hub.

Trước khi luật có hiệu lực từ tháng 4 năm sau, Chính phủ đang xúc tiến xây dựng các văn bản hướng dẫn dưới luật.

Mục tiêu của lần sửa đổi này là tránh tình trạng dữ liệu được hình thành từ ngân sách nhà nước chỉ nằm tại từng cơ quan hoặc doanh nghiệp, thay vì được chia sẻ để các công ty và tổ chức nghiên cứu khác cùng khai thác. Tuy nhiên, giữa dự án Nhà nước trực tiếp đặt hàng xây dựng dữ liệu và dự án phát triển AI có doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia vẫn tồn tại khác biệt lớn về cách thu thập và hình thành dữ liệu. Vì vậy, phạm vi dữ liệu bắt buộc phải chia sẻ cần được làm rõ hơn.

Dữ liệu đồng tài trợ công - tư phải công khai đến đâu?

Một trường hợp tiêu biểu là dự án mô hình nền tảng AI độc lập Dokpamo. Tháng 8, Bộ Khoa học và ICT Hàn Quốc cùng Cơ quan Xã hội Thông tin Thông minh Quốc gia Hàn Quốc (NIA) đã công bố trên AI Hub 29 bộ dữ liệu huấn luyện với khoảng 35,44 triệu bản ghi. Đây là dữ liệu do 5 nhóm được lựa chọn ở giai đoạn 1 của dự án xây dựng bằng ngân sách 15 tỷ won dành cho khâu tạo lập và xử lý dữ liệu.

Theo điều kiện của dự án khi đó, tối thiểu 50% lượng dữ liệu được thu thập từ khoản ngân sách này phải được công khai. Naver Cloud, Upstage, SK Telecom và NC AI đã mở toàn bộ dữ liệu sau khi hoàn tất thẩm định về chất lượng và quyền sử dụng. Trong khi đó, LG AI Research chỉ lựa chọn một phần dữ liệu để đáp ứng mức công khai bắt buộc.

Trước đây, phạm vi công khai chủ yếu được xác định theo từng thông báo dự án và thỏa thuận riêng. Tuy nhiên, trong thời gian tới, nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu sẽ được áp dụng trực tiếp theo luật. Với các dự án như Dokpamo, nơi có cả hỗ trợ từ Nhà nước lẫn vốn tự có của doanh nghiệp, việc xác định phần dữ liệu nào thuộc diện phải công bố đang trở thành vấn đề lớn. Một nội dung khác cũng cần được xử lý là cách điều chỉnh giữa điều kiện công khai của từng dự án và nghĩa vụ theo luật mới.

Đặc biệt, giới doanh nghiệp cho rằng cần có tiêu chí rõ ràng để xác định liệu dữ liệu doanh nghiệp đã sở hữu từ trước và sử dụng trong dự án của Chính phủ, hoặc dữ liệu được xử lý bổ sung bằng nguồn vốn tự có, có thuộc diện phải chia sẻ hay không.

Đại diện một doanh nghiệp xử lý dữ liệu AI nhận định việc buộc công khai dữ liệu do doanh nghiệp tự bỏ tiền đặt hàng xây dựng có thể là không hợp lý. Tuy nhiên, tình huống sẽ phức tạp hơn nếu doanh nghiệp tham gia dự án nhà nước rồi tiếp tục xử lý thêm dữ liệu sẵn có, hoặc đồng thời sử dụng cả vốn hỗ trợ lẫn vốn tự có. Theo người này, doanh nghiệp hiện đang rà soát các vấn đề pháp lý để xác định ranh giới công khai.

Ngoại lệ vì bí mật kinh doanh: then chốt nằm ở tiêu chí thẩm định

Ngay cả khi thuộc diện phải công khai, không phải mọi dữ liệu đều bắt buộc phải cung cấp. Bản sửa đổi cho phép đơn vị thực hiện dự án đề nghị loại trừ nghĩa vụ chia sẻ nếu dữ liệu rơi vào các trường hợp sẽ được quy định trong nghị định, như bảo vệ bí mật kinh doanh, nguy cơ xâm phạm thông tin cá nhân, bản quyền hoặc liên quan đến an ninh quốc gia. Việc này sẽ được thực hiện thông qua trao đổi với Bộ trưởng Khoa học và ICT Hàn Quốc.

Vì vậy, khi doanh nghiệp đề nghị miễn cung cấp dữ liệu với lý do bí mật kinh doanh, tiêu chí để cơ quan quản lý đưa ra quyết định nhiều khả năng sẽ trở thành tâm điểm tranh cãi. Nếu ngoại lệ được chấp nhận quá rộng, nghĩa vụ mở dữ liệu có thể chỉ còn mang tính hình thức. Ngược lại, nếu phạm vi công khai bị diễn giải quá rộng, quyền đối với công nghệ cốt lõi của doanh nghiệp hoặc các hợp đồng khai thác dữ liệu với bên thứ ba có thể bị ảnh hưởng.

Ngày 13/10, Hiệp hội Bảo vệ Bí mật Kinh doanh Hàn Quốc cũng công bố quan điểm chính thức về sửa đổi Luật Cơ bản về AI. Hiệp hội đánh giá tích cực việc bí mật kinh doanh được nêu rõ là căn cứ để loại trừ nghĩa vụ công khai dữ liệu. Tuy nhiên, tổ chức này nhấn mạnh cần đồng thời có sự chuẩn bị từ phía doanh nghiệp trong việc xây dựng hệ thống quản trị, cũng như quy trình loại trừ và tiêu chí đánh giá cụ thể từ phía Chính phủ.

Theo hiệp hội, trong các lĩnh vực như AI sản xuất và AI vật lý, dữ liệu huấn luyện có thể chứa thông tin liên quan đến quy trình sản xuất, thiết kế hoặc kinh nghiệm quản lý chất lượng. Không chỉ dữ liệu nội bộ, vấn đề quyền đối với dữ liệu được thu thập cùng đối tác cũng cần được xem xét.

Bộ Khoa học và ICT Hàn Quốc cho biết sẽ xây dựng văn bản dưới luật theo hướng phản ánh các điểm còn tranh cãi nêu trên. Một quan chức bộ này cho biết thời gian chuẩn bị trước khi luật có hiệu lực là 6 tháng, đồng thời còn phải trải qua các thủ tục như lấy ý kiến công chúng và họp thứ trưởng. Vì vậy, dự thảo sửa đổi nghị định liên quan dự kiến cần được hoàn tất ngay trong năm nay.

Cũng theo quan chức này, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát các vấn đề trọng tâm, trong đó có phạm vi công khai đối với dữ liệu đồng tài trợ công - tư và tiêu chí đánh giá ngoại lệ liên quan đến bí mật kinh doanh.