Kinh tế Hàn Quốc đang đối mặt cảnh báo có thể dần chuyển sang mô hình tăng trưởng phụ thuộc vào ngành bán dẫn, tương tự Đài Loan. Đà bùng nổ xuất khẩu chip nhờ nhu cầu trí tuệ nhân tạo (AI) đã cải thiện triển vọng tăng trưởng, nhưng phần lớn lợi ích lại tập trung vào một số tập đoàn lớn, làm gia tăng lo ngại về khoảng cách giữa các chỉ số vĩ mô và cảm nhận thực tế của người dân.

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố gần đây, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng tiềm năng của Hàn Quốc sẽ tăng từ 1,94% năm ngoái lên 2,14% trong năm nay và 2,20% vào năm sau. Đây là mức tăng trưởng tối đa nền kinh tế có thể đạt được với lực lượng lao động và năng lực sản xuất hiện có mà không gây áp lực lạm phát. Nếu dự báo này thành hiện thực, đây sẽ là lần đầu tiên trong khoảng 40 năm tăng trưởng tiềm năng của Hàn Quốc tăng hai năm liên tiếp. IMF cũng dự báo GDP bình quân đầu người của nước này trong năm nay sẽ vượt 40.000 USD.

Động lực chính của đà phục hồi đến từ xuất khẩu bán dẫn. Theo Bộ Công nghiệp, Thương mại và Năng lượng Hàn Quốc, kim ngạch xuất khẩu tháng 9 đạt 120,94 tỷ USD, lần đầu vượt mốc 120 tỷ USD tính theo số liệu tháng. Riêng xuất khẩu bán dẫn cũng lần đầu vượt 60 tỷ USD xét theo từng mặt hàng. Lũy kế 9 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 814,5 tỷ USD.

Phần lớn tăng trưởng này do Samsung Electronics và SK hynix dẫn dắt. Hai doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ nhu cầu bộ nhớ hiệu năng cao tăng mạnh trong làn sóng AI, qua đó kéo thành tích xuất khẩu đi lên. Khi sự phụ thuộc vào bán dẫn ngày càng lớn, ngày càng có nhiều đánh giá cho rằng cấu trúc kinh tế Hàn Quốc đang trở nên giống Đài Loan hơn là Nhật Bản, vốn từng là hình mẫu so sánh trước đây.

Điểm chung của Hàn Quốc và Đài Loan là bán dẫn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu, đầu tư và thị trường chứng khoán. Nếu Hàn Quốc phụ thuộc nhiều vào Samsung Electronics và SK hynix, thì Đài Loan xoay quanh TSMC. Các doanh nghiệp này đều giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Tuy nhiên, cách hai nền kinh tế phân bổ thành quả tăng trưởng lại khác nhau. Đài Loan có hãng bộ nhớ Nanya, nhưng trọng tâm tăng trưởng nằm ở hệ sinh thái bán dẫn logic lấy TSMC làm hạt nhân. Trong hệ sinh thái này, các khâu như thiết kế chip, sản xuất, đóng gói - kiểm định, đế chip và lắp ráp máy chủ được phân tách cho nhiều công ty niêm yết khác nhau.

TSMC, UMC và ASE - doanh nghiệp đóng gói, kiểm định bán dẫn lớn nhất thế giới - tập trung thành một cụm công nghiệp trải dài từ Hsinchu đến Kaohsiung. Theo Sở Giao dịch Chứng khoán Đài Loan, trong khoảng 40 doanh nghiệp dự kiến nộp hồ sơ niêm yết trong năm nay, hơn 15 doanh nghiệp thuộc chuỗi cung ứng AI. Phát biểu tại Computex 2026 hồi tháng 6, ông Sherman Lin, Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán Đài Loan, cho rằng yếu tố biến Đài Loan thành trung tâm hệ sinh thái AI toàn cầu không nằm ở một doanh nghiệp hay một công nghệ đơn lẻ, mà là ở chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Nhận định này cho thấy nhu cầu AI tại Đài Loan được chuyển hóa thành doanh thu của nhiều doanh nghiệp trong toàn chuỗi.

Trong khi đó, tại Hàn Quốc, Samsung Electronics và SK hynix chủ yếu tự đảm trách toàn bộ quá trình từ sản xuất HBM đến đóng gói. Samsung Electronics thực hiện đóng gói bộ nhớ tại cơ sở Onyang, tỉnh Chungcheong Nam, còn SK hynix triển khai tại cơ sở Cheongju, tỉnh Chungcheong Bắc. Kế hoạch mở rộng sản xuất HBM4 thế hệ mới cũng do chính hai công ty trực tiếp đầu tư.

Khác với Đài Loan, đây là mô hình tích hợp theo chiều dọc, trong đó thành quả từ chu kỳ bùng nổ bán dẫn chủ yếu phản ánh vào kết quả kinh doanh của hai doanh nghiệp. Việc lợi ích tăng trưởng dồn vào một số tập đoàn lớn cũng làm dấy lên lo ngại rằng khoảng cách giữa chỉ số vĩ mô và đời sống kinh tế thực tế sẽ ngày càng nới rộng.

Viện Phát triển Hàn Quốc (KDI) ngày 12/10 cảnh báo rằng khi siêu chu kỳ bán dẫn kết thúc, những vấn đề cơ cấu bị che khuất trong giai đoạn bùng nổ có thể lộ rõ hơn, khiến kinh tế Hàn Quốc có nguy cơ rơi vào tăng trưởng âm sau năm 2030. Trước đó, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) trong tháng 6 cũng hạ dự báo tăng trưởng tiềm năng của Hàn Quốc xuống còn 1,66% trong năm nay và 1,52% vào năm sau. OECD cho rằng các nguyên nhân chính gồm dân số trong độ tuổi lao động suy giảm, đầu tư yếu và năng suất trì trệ.

Việc Hàn Quốc có đi theo “lộ trình Đài Loan” hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng xử lý các vấn đề về dân số, đầu tư và năng suất trong bối cảnh ngành bán dẫn bùng nổ. Hiện Đài Loan được đánh giá là đang đối mặt tình trạng nhu cầu trong nước suy yếu, khi động lực tăng trưởng nghiêng quá mạnh về ngành chip. Mức tăng lương tại các tập đoàn lớn như TSMC không lan tỏa sang toàn bộ khu vực tư nhân, khiến tăng trưởng lương thực tế sau lạm phát chững lại. Chi tiêu tiêu dùng và doanh thu của tiểu thương đều ghi nhận tăng trưởng âm, cho thấy độ vênh ngày càng rõ giữa khu vực xuất khẩu và thị trường nội địa.

Hàn Quốc cũng đang chứng kiến xuất khẩu của các ngành chế tạo ngoài bán dẫn chậm lại, trong khi sản lượng chip tăng chưa tạo ra tác động rõ rệt đối với việc làm và nhu cầu hàng hóa trung gian. Vì vậy, để tránh lặp lại kịch bản của Đài Loan, nước này cần chuyển hóa thành quả từ xuất khẩu bán dẫn thành đầu tư cho các ngành ngoài chip như ôtô, đóng tàu và pin, đồng thời kích thích tiêu dùng trong nước.

Một đại diện trong ngành cho biết cảm nhận từ thực tế cho thấy các ngành chế tạo khác đã rơi vào suy thoái từ 4-5 năm trước. Theo người này, lãi suất cao kéo dài, giá nguyên liệu tăng mạnh và nhu cầu nội địa suy yếu đang buộc nhiều doanh nghiệp phải hạ công suất và co hẹp hoạt động để tồn tại.