Chính phủ Nhật Bản đang đẩy mạnh thảo luận về việc đưa tài chính on-chain vào các lĩnh vực chi trả công và hạ tầng tài chính. Ngoài khả năng dùng stablecoin và tiền gửi token hóa cho các khoản trợ cấp có mục đích như nuôi con và thực phẩm, nước này còn xem xét ứng dụng blockchain với trái phiếu chính phủ và hệ thống thanh toán liên ngân hàng.

Theo CoinPost ngày 20/10, Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) đã công bố biên bản cuộc họp đầu tiên của “Diễn đàn tài chính on-chain trong kỷ nguyên AI”, diễn ra ngày 30/9. FSA đặt mục tiêu hoàn tất báo cáo tổng hợp giữa kỳ vào đầu năm 2027, đồng thời xây dựng lộ trình hợp tác công - tư.

Cuộc họp có sự tham gia của FSA, Cơ quan Kỹ thuật số, Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), Hiệp hội Ngân hàng Nhật Bản và các bên liên quan. Nội dung thảo luận tập trung vào các vấn đề như mở rộng khả năng lập trình gắn với giao dịch thực, kết nối thanh toán on-chain với hệ thống off-chain, cũng như bảo đảm tính ổn định và an toàn của hạ tầng thanh toán.

Trong số các lĩnh vực ưu tiên, Cơ quan Kỹ thuật số đặt trọng tâm vào trợ cấp của chính phủ. Ông Hasui, phụ trách Nhóm Chiến lược và Tổ chức, cho biết cơ quan này sẽ đánh giá về mặt kỹ thuật khả năng áp dụng stablecoin hoặc tiền gửi token hóa cho các khoản hỗ trợ có giới hạn mục đích sử dụng, chẳng hạn trợ cấp nuôi con hoặc hỗ trợ mua thực phẩm.

Về bản chất, thanh toán lập trình cho phép kiểm soát cách sử dụng tiền hoặc tự động kích hoạt giao dịch theo các điều kiện đặt trước. Nếu áp dụng vào trợ cấp công, mô hình này có thể giúp chính phủ thiết kế cơ chế giải ngân chi tiết hơn, chẳng hạn giới hạn địa điểm hoặc mục đích chi tiêu đúng với chính sách hỗ trợ.

Tuy nhiên, để triển khai trên thực tế, Nhật Bản vẫn phải làm rõ nhiều vấn đề pháp lý, trong đó có việc stablecoin có được xem là phương tiện tương đương tiền hay không. Cơ quan Kỹ thuật số cho biết sẽ tiếp tục rà soát các quy định liên quan và thảo luận liên bộ trong khuôn khổ Hội nghị thúc đẩy cải cách số và AI dự kiến thành lập.

Phạm vi thảo luận không dừng ở trợ cấp công. Bộ Tài chính Nhật Bản đã lập một nhóm chuyên gia trong tháng 10 để xem xét khả năng đưa trái phiếu chính phủ lên hạ tầng on-chain, và đã tổ chức cuộc họp đầu tiên vào ngày 8/10.

Trong khi đó, BOJ đang tiến hành thử nghiệm kỹ thuật nhằm sử dụng tiền gửi tại tài khoản thanh toán tại Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cho các giao dịch dựa trên blockchain. Ông Kamiya, Giám đốc phụ trách, cho biết BOJ đang kiểm tra khả năng kết nối nguồn tiền tại ngân hàng trung ương với thanh toán ứng dụng công nghệ sổ cái phân tán (DLT) thông qua dự án “DLT Link Sandbox”.

Hiệp hội Ngân hàng Nhật Bản cũng đã thành lập một nhóm rà soát riêng để thảo luận về cấu trúc cho phép nhiều tổ chức tài chính tham gia hơn, cùng vai trò của hạ tầng thanh toán liên ngân hàng thế hệ mới. Diễn biến này cho thấy chính phủ và ngành tài chính Nhật Bản đang đồng thời đánh giá khả năng ứng dụng on-chain với trợ cấp, trái phiếu chính phủ và hệ thống thanh toán liên ngân hàng.

Nhật Bản cũng muốn thúc đẩy phối hợp quốc tế trong lĩnh vực này. Ông Iizuka, quan chức của FSA, cho biết cơ quan này có kế hoạch tổ chức “Asia Day 2027” vào tháng 2/2027 nhằm tạo diễn đàn đối thoại chính sách với sự tham gia của khu vực công và tư trên khắp châu Á.

Tại cuộc họp, một số ý kiến cho rằng Nhật Bản không nên triển khai tài chính on-chain quá vội vàng mà cần mở rộng từng bước, dựa trên các trường hợp ứng dụng cụ thể.

Ông Ui Masato, cựu nhân sự BOJ hiện thuộc Brunswick Group, nhận định lĩnh vực này đang rơi vào bài toán “con gà - quả trứng”: thiếu hạ tầng nên khó hình thành ca sử dụng, trong khi thiếu ca sử dụng lại khiến việc đầu tư hạ tầng không tiến triển. Theo ông, cách tiếp cận phù hợp là bắt đầu từ các chính sách quy mô nhỏ để kiểm chứng trước khi mở rộng.

Lựa chọn công nghệ và quản trị rủi ro cũng là một thách thức lớn. Giáo sư danh dự Kanda Hideki của Đại học Tokyo cho rằng cách phối hợp tối ưu giữa on-chain và off-chain sẽ thay đổi tùy theo từng trường hợp. Trong khi đó, Giáo sư Otsuki Nana của Trường Sau đại học thuộc Đại học Thương mại Nagoya nhấn mạnh cần kiểm tra các rủi ro tiềm ẩn, trong đó có nguy cơ AI vận hành sai lệch, thông qua các bài kiểm tra sức chịu đựng, nhưng cũng không nên theo đuổi cách tiếp cận cực đoan nhằm loại bỏ mọi rủi ro.

Minh bạch giao dịch và củng cố niềm tin người dùng cũng là chủ đề được chú ý. Bà Suzuki Chikako của PwC Japan cảnh báo rằng nếu một hệ thống được vận hành chủ yếu bằng chương trình mà thiếu khả năng giải trình, nó có thể trở thành “hộp đen” và tạo ra “khoảng trống niềm tin”. Theo bà, cần có cơ chế giám sát, truy vết và kiểm toán trên toàn bộ quy trình, từ giao dịch, xác minh khách hàng cho tới thanh toán.

Bên cạnh đó, năng lực cạnh tranh công nghệ trong nước cũng được đặt ra. Giáo sư Nozaki Hiroshige của Đại học Toyo cho rằng hệ thống tài chính hiện tại của Nhật Bản càng hoàn thiện thì càng khó thay thế. Dù vậy, về dài hạn, ông đánh giá token hóa tiền gửi tại tài khoản thanh toán của BOJ có thể là một phương án hiệu quả.

Giáo sư Nemoto Naoko của Trường Sau đại học Đại học Waseda cảnh báo rằng trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp lớn ở nước ngoài đã bước vào giai đoạn ứng dụng thực tế, nếu các ngân hàng Nhật Bản chậm chân, hoạt động thanh toán của doanh nghiệp Nhật và doanh nghiệp châu Á có thể dịch chuyển ra nước ngoài. Cùng quan điểm, Giáo sư Morishita Tetsuro của Đại học Chuo cho rằng Nhật Bản cần xem xét lại việc tiếp tục phụ thuộc vào nước ngoài đối với các công nghệ cốt lõi như AI và blockchain.

Theo tài liệu của FSA, tổng lượng stablecoin lưu hành toàn cầu hiện vào khoảng 310 tỷ USD, trong đó stablecoin neo theo USD chiếm 83%. Trong số 90 khu vực pháp lý được Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) khảo sát, khoảng một phần ba cho biết các ngân hàng thương mại đã tham gia vào mảng tiền gửi token hóa.

Số dự án được FSA hỗ trợ trong chương trình nâng cấp thanh toán cũng đã tăng lên 4. Ngày 29/9, cơ quan này công bố trường hợp sử dụng stablecoin trong hoạt động thương mại là nhiệm vụ hỗ trợ thứ tư.

Các cuộc thảo luận lần này cho thấy Nhật Bản đang mở rộng rà soát cả về thể chế lẫn công nghệ để đưa tài chính on-chain vượt ra ngoài phạm vi thử nghiệm kỹ thuật, tiến tới ứng dụng trong chi trả công và hạ tầng thị trường tài chính. Trong giai đoạn tới, bài toán then chốt sẽ là tạo ra các ca sử dụng đủ rõ ràng từ trợ cấp công và kết nối được nguồn tiền tại ngân hàng trung ương với hạ tầng thanh toán của khu vực tư nhân.