Dù fintech đã thu hút hơn 1 nghìn tỷ USD vốn đầu tư trong một thập kỷ qua, hiểu biết tài chính của người tiêu dùng tại Mỹ và Anh vẫn suy giảm. Theo Michael Gilmore, vấn đề nằm ở chỗ dòng tiền đang đổ mạnh vào thanh toán, giao dịch và mô hình mua trước trả sau, thay vì giáo dục tài chính.

Nhận định này được Michael Gilmore, nhà sáng lập Money Awareness and Inclusion Awards (MAIA) kiêm giám đốc nghiên cứu tại Albizia Capital, nêu trong một bài viết gần đây trên Financial Times. Ông cho rằng ngành fintech đang phân bổ vốn lệch trọng tâm.

Theo Gilmore, các công ty fintech đã huy động hơn 1 nghìn tỷ USD trong 10 năm qua và dòng vốn này chưa có dấu hiệu chững lại. Số liệu của KPMG cho thấy chỉ trong nửa đầu năm nay, lĩnh vực fintech đã thu hút hơn 100 tỷ USD, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, phần lớn nguồn tiền lại chảy vào hạ tầng thanh toán, các nền tảng giao dịch ngày càng phức tạp và mô hình mua trước trả sau (BNPL). Trong khi đó, giáo dục tài chính và các chương trình nâng cao hiểu biết tài chính gần như không nhận được nguồn lực tương xứng. Gilmore nhận xét rằng BNPL khó có thể được xem là một đột phá đủ lớn để biện minh cho việc rót vào đó hàng trăm tỷ USD.

Trái lại, hiểu biết tài chính của người dân đang đi xuống. Khảo sát do Teachers Insurance and Annuity Association of America (TIAA) và Trung tâm Hiểu biết Tài chính Toàn cầu (GFLEC) thuộc Đại học Stanford thực hiện cho thấy tỷ lệ trả lời đúng trung bình của người trưởng thành Mỹ chỉ còn 47%, giảm từ 52% vào năm 2020 và là mức thấp nhất trong 10 năm kể từ khi khảo sát được triển khai.

Tại Anh, một cuộc khảo sát với nhóm người trẻ vào cuối năm ngoái cho thấy chỉ 3% trả lời đúng cả 5 câu hỏi về tài chính. Tỷ lệ cho biết từng được ngân hàng hướng dẫn về quản lý tiền bạc chỉ ở mức 2%.

Gilmore cho rằng thị trường hiện không thiếu ứng dụng phục vụ thanh toán, chi tiêu hay đầu cơ. Điều nghịch lý là người tiêu dùng đại chúng lại ngày càng hiểu ít hơn về tiền bạc của chính mình.

Theo ông, một phần lời giải có thể đến từ những đơn vị đoạt giải MAIA năm nay. Ở hạng mục fintech xuất sắc nhất, giải thưởng được trao cho startup Munny của Anh, doanh nghiệp tập trung ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để xử lý các vấn đề tài chính cá nhân.

Trong hạng mục chiến dịch ứng phó lừa đảo, giải thưởng thuộc về tổ chức phi lợi nhuận Scam Victim Alliance của Australia, đơn vị được điều hành bởi chính các nạn nhân lừa đảo. Theo Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu (GASA), thiệt hại do lừa đảo gây ra trên toàn cầu lên tới 442 tỷ USD mỗi năm. Dữ liệu từ Cơ quan Thống kê Quốc gia Anh (ONS) cũng cho thấy trong hai năm gần đây, các vụ lừa đảo liên quan đến tài khoản ngân hàng và tín dụng đã tăng khoảng 40%.

Gilmore nhấn mạnh rằng nguồn vốn fintech huy động được cần được phân bổ cho những nhu cầu thiết thực hơn, từ lực lượng hỗ trợ khách hàng vào lúc 2 giờ sáng, các công cụ AI giúp người dùng tự bảo vệ trước lừa đảo, đến các chương trình giáo dục tài chính cá nhân hóa. Theo ông, nâng cao hiểu biết tài chính cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư dài hạn, thay vì một hoạt động mang tính từ thiện.