Lo ngại trí tuệ nhân tạo (AI) có thể làm lung lay các hệ mật mã hiện nay đang làm nóng tranh luận trong cộng đồng tiền mã hóa về “bunker mode” - chiến lược chuyển tài sản sang địa chỉ mới để phòng ngừa rủi ro. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có bằng chứng cho thấy AI đã thực sự phá được các cơ chế mật mã cốt lõi, trong khi việc di chuyển tài sản quá vội có thể làm tăng nguy cơ sai sót và lừa đảo.

Theo Cointelegraph ngày 14/10 (giờ địa phương), nhà nghiên cứu Ethereum Justin Drake cho rằng AI có thể tạo ra một đột phá toán học đủ sức làm suy yếu mật mã đường cong elliptic ngay cả trên hạ tầng máy tính hiện tại, không cần chờ máy tính lượng tử được thương mại hóa. Từ đó, một số ý kiến cho rằng nên chủ động giảm rủi ro lộ khóa công khai bằng cách chuyển tài sản sang các địa chỉ mới.

Tâm điểm tranh luận nằm ở câu hỏi liệu AI có thể phá các hệ mật mã khóa công khai truyền thống sớm hơn kỷ nguyên điện toán lượng tử hay không. Bitcoin, Ethereum và nhiều blockchain lớn hiện đều dựa vào mật mã đường cong elliptic để xác thực chữ ký giao dịch và bảo vệ quyền sở hữu tài sản, với giả định nền tảng rằng việc suy ra khóa riêng từ khóa công khai là bất khả thi về mặt thực tế.

Justin Drake cảnh báo cấu trúc toán học của mật mã đường cong elliptic phức tạp hơn hàm băm, vì vậy có thể xuất hiện hướng tấn công mới nếu AI đủ mạnh. Giáo sư mật mã Matthew Green của Đại học Johns Hopkins cũng bày tỏ quan ngại về khả năng các hệ mật mã khóa công khai có thể bị phá vỡ.

Dù vậy, nhiều chuyên gia trong ngành cho rằng đây vẫn mới là kịch bản giả định. Yehuda Lindell, lãnh đạo mảng mật mã của Coinbase, nói chưa có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy nền tảng toán học của mật mã đường cong elliptic đã bị suy yếu. Lucien Bourdon, nhà phân tích Bitcoin tại Trezor, cũng nhận định các nghiên cứu toán học do AI tạo ra gần đây chưa chỉ ra được phương thức tấn công ECDSA có tính khả thi. Theo ông, kịch bản mà Drake nêu ra chủ yếu là tình huống xấu nhất. Bourdon nhấn mạnh thị trường hiện chưa cần tới các biện pháp đặc biệt, đồng thời cảnh báo việc chuyển tài sản một cách vội vàng có thể khiến người dùng mắc lỗi hoặc trở thành mục tiêu lừa đảo.

Hiệu quả của “bunker mode” vì thế cũng bị hoài nghi. Jack Herbert, đồng sáng lập công ty ví cứng FoundationHQ, cho rằng nếu ứng dụng ví hoặc bên thứ ba đã nắm khóa công khai mở rộng (xpub), việc chuyển tài sản sang địa chỉ mới trong cùng một tài khoản chưa chắc giải quyết được bài toán lộ khóa công khai. Xpub là dữ liệu dùng để tạo hoặc kiểm tra khóa công khai của nhiều địa chỉ phát sinh từ cùng một ví. Khi thông tin này đã bị lộ, việc chỉ đổi địa chỉ rất khó tách hoàn toàn khỏi dữ liệu cũ. Trong trường hợp ECDSA thực sự bị phá, kẻ tấn công thậm chí có thể khôi phục khóa riêng tương ứng mà không cần chiếm quyền kiểm soát ví cứng. Theo Herbert, về mặt lý thuyết vẫn có thể bàn tới việc dùng địa chỉ mới hay xử lý vấn đề lộ xpub, nhưng rất khó xem đó là một giải pháp bảo mật thực chất.

Một cảnh báo khác là nếu nền tảng mật mã bị suy yếu, tác động có thể lan rộng vượt ra ngoài phạm vi từng ví riêng lẻ. CEO StarkWare Eli Ben Sasson cho rằng chỉ bảo vệ ví là chưa đủ. Theo ông, chữ ký giao dịch của Ethereum, hệ chữ ký trong hạ tầng mạng, cơ chế đồng thuận, cũng như cơ chế cam kết đa thức KZG dùng cho dữ liệu blob đều có thể bị ảnh hưởng. Ông cũng lưu ý phí gas có thể tăng mạnh trong quá trình thay thế hoặc bổ sung các chức năng liên quan.

Mức độ lộ khóa công khai và chiến lược ứng phó cũng khác nhau giữa các blockchain. Với Bitcoin, tùy theo loại địa chỉ, khóa công khai có thể được che sau hàm băm cho tới trước khi giao dịch được thực hiện. Các địa chỉ SegWit phổ biến hiện không để lộ trực tiếp khóa công khai cho tới lúc chi tiêu, qua đó tạo thêm một lớp bảo vệ. Ngược lại, địa chỉ Taproot công khai khóa công khai trực tiếp trên chuỗi. Việc không tái sử dụng địa chỉ có thể giúp giảm mức độ phơi lộ, nhưng khi giao dịch Bitcoin được phát đi, khóa công khai vẫn xuất hiện cùng dữ liệu giao dịch. Trong khoảng thời gian giao dịch nằm trong mempool, kẻ tấn công cũng có thể quan sát được. Vì vậy, chuyển sang địa chỉ mới không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn rủi ro.

Một số blockchain hiện đã bắt đầu xem xét các biện pháp phòng thủ như đưa mật mã kháng lượng tử vào hệ thống. NEAR Protocol cho biết có thể thêm khóa dựa trên tiêu chuẩn kháng lượng tử FIPS 204 vào tài khoản mainnet hiện tại chỉ bằng một giao dịch. Ethereum cũng đang đánh giá lộ trình bảo mật hậu lượng tử, bao gồm chữ ký dựa trên hàm băm và các cơ chế tổng hợp bằng chứng zero-knowledge.

Trước đó, đồng sáng lập Ethereum Vitalik Buterin từng đề xuất vào tháng 3/2024 một kịch bản giả định trong trường hợp xảy ra vụ đánh cắp tài sản quy mô lớn. Theo đề xuất này, mạng có thể thực hiện hard fork để đảo ngược các khối, tạm dừng giao dịch của ví thông thường và khôi phục tài sản bằng bằng chứng zero-knowledge liên quan tới cụm từ seed. Tuy nhiên, Max Shannon của Bitwise Europe cho biết đây vẫn chưa phải là kế hoạch triển khai có lịch trình cụ thể.

Solana cũng đang xây dựng phương án riêng. Jacob Creech, Phó chủ tịch phụ trách công nghệ của Solana Foundation, cho biết ngay cả khi hệ chữ ký hiện tại bị vô hiệu hóa, người dùng vẫn có thể chứng minh quyền sở hữu seed bí mật bằng “bằng chứng dựa trên hàm băm” để chuyển tài khoản sang một hệ chữ ký an toàn hơn. Theo ông, ý tưởng này đã được kiểm chứng về mặt khái niệm, nhưng chưa bước vào giai đoạn nâng cấp mạng thực tế.

Đến nay, chưa ghi nhận trường hợp nào AI thực sự phá được hệ mật mã hiện hành để đánh cắp tiền mã hóa. Tuy nhiên, nếu rủi ro này trở thành hiện thực, bài toán ứng phó sẽ không thể giải quyết đơn giản bằng cách đổi địa chỉ ví. Khi đó, toàn bộ hệ sinh thái có thể phải rà soát từ cơ chế lộ khóa công khai, hạ tầng ví, hệ chữ ký mạng cho tới cơ chế đồng thuận. Với tốc độ phát triển rất nhanh của AI, cuộc tranh luận về bảo mật tiền mã hóa đang dần mở rộng từ cấp độ quản lý ví sang bài toán phòng thủ dài hạn ở quy mô hạ tầng blockchain.