Solana dự kiến kích hoạt bản nâng cấp mạng lớn Alpenglow trên mainnet beta vào ngày 21/10, với mục tiêu rút ngắn thời gian finality của giao dịch từ khoảng 12,8 giây xuống còn 150 mili-giây. Trọng tâm của đợt nâng cấp là thay thế cơ chế đồng thuận hiện tại (TowerBFT) nhằm tăng tốc độ xác nhận, qua đó cải thiện hiệu quả cho các mảng cần xử lý theo thời gian thực như DeFi và giao dịch.

Theo Decrypt ngày 14/10 (giờ địa phương), Alpenglow sẽ được kích hoạt khi epoch 1064 bắt đầu vào ngày 21/10. Solana Foundation cho biết mốc này nhiều khả năng rơi vào khoảng 15:00 UTC cùng ngày.

Quá trình chuyển đổi sẽ không diễn ra ngay lập tức. Sau khi tính năng được bật, cơ chế đồng thuận hiện tại là TowerBFT vẫn tiếp tục hoạt động thêm khoảng 5.000 slot, tương đương gần 18 phút. Đến slot 459.653.000, Alpenglow mới chính thức tiếp quản. Theo Solana, việc chuyển đổi theo từng bước nhằm giữ ổn định cho mạng và hạn chế rủi ro trong giai đoạn bàn giao.

Thành phần cốt lõi được triển khai lần này là Votor, giao thức mới cho phép các validator trao đổi phiếu bầu và xác thực theo cấu trúc khác với TowerBFT.

Trong cơ chế cũ, validator gửi phiếu bầu dưới dạng giao dịch on-chain và một block chỉ được chốt cuối sau khi tích lũy phiếu qua 32 slot. Cách làm này khiến các giao dịch bỏ phiếu chiếm dung lượng block, đồng thời kéo dài thời gian đạt finality.

Với Votor, validator sẽ gửi thông điệp trực tiếp cho nhau và gộp phiếu bầu thành chứng chỉ. Nhờ đó, một block có thể được chốt chỉ sau một vòng bỏ phiếu, hoặc tối đa hai vòng.

Cụ thể, ở vòng đầu tiên, nếu một block nhận được sự ủng hộ của hơn 80% tổng lượng stake, block đó sẽ được chốt ngay. Nếu tỷ lệ ủng hộ nằm trong khoảng từ 60% đến dưới 80%, hệ thống sẽ chuyển sang vòng hai và quyết định chốt dựa trên ngưỡng 60%. Solana Foundation cho biết cấu trúc này được thiết kế để chịu được trường hợp 20% stake có hành vi xấu và thêm 20% stake rơi vào trạng thái offline.

Theo dự báo, thời gian finality sẽ giảm từ khoảng 12,8 giây xuống còn 150 mili-giây, tương đương 0,15 giây, tức nhanh hơn khoảng 85 lần so với hiện nay.

Alpenglow cũng có thể làm thay đổi một số chỉ số hiệu năng chính của mạng Solana. Trước đây, phiếu bầu đồng thuận của validator được ghi nhận dưới dạng giao dịch on-chain. Với cấu trúc mới, các giao dịch bỏ phiếu này sẽ không còn nằm trong block. Vì vậy, tổng số giao dịch hiển thị ra bên ngoài và chỉ số TPS có thể giảm mạnh.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa lượng giao dịch của người dùng hay hoạt động thực tế trên mạng suy yếu. Đây chủ yếu là thay đổi về cách thống kê, do phiếu bầu phục vụ đồng thuận không còn được tính như giao dịch on-chain thông thường.

Đối với người dùng phổ thông, không cần thực hiện thêm thao tác nào. Các ví và ứng dụng hiện tại vẫn hoạt động bình thường. Solana Virtual Machine (SVM), định dạng giao dịch, chương trình và cơ chế phí cũng được giữ nguyên. Với nhà phát triển, thay đổi đáng chú ý là hai mức commit “confirmed” và “finalized” gần như sẽ trở nên tương đương.

Chi phí vận hành của validator cũng sẽ thay đổi. Mỗi tài khoản bỏ phiếu phải chuẩn bị thêm 0,8 SOL, ngoài số dư tối thiểu để được miễn rent. Khoản này được thu theo từng epoch và sẽ bị đốt. Cơ chế mới thay cho mô hình hiện tại trong TowerBFT, nơi validator phải chi khoảng 1 SOL mỗi epoch cho phí giao dịch bỏ phiếu. Nếu không thanh toán khoản phí này, validator sẽ không thể tham gia bỏ phiếu và tạo block từ epoch kế tiếp.

Ngày 13/10, công ty phát triển Anza thông báo trên X, nền tảng trước đây là Twitter, rằng Alpenglow sẽ đi vào vận hành trên mainnet beta từ ngày 21/10. Anza nhấn mạnh sau khoảng 18 tháng phát triển, quá trình migration sẽ diễn ra trong một slot, giúp thời gian finality giảm từ đơn vị giây xuống khoảng 150 mili-giây.

Trước đó, Alpenglow đã hoàn tất quy trình phê duyệt từ phía validator. Đề xuất SIMD-0326 được thông qua với tỷ lệ ủng hộ 98,27% trong cuộc bỏ phiếu diễn ra vào tháng 9/2025. Hồi tháng 5, chuyên gia kinh tế trưởng của Anza là Max Resnick từng đề cập mốc triển khai mainnet vào cuối quý III hoặc đầu quý IV, và lịch trình lần này vẫn nằm trong khung dự báo đó.

Dù vậy, phần được triển khai vào ngày 21/10 mới chỉ là Votor, tương đương khoảng một nửa Alpenglow. Thành phần còn lại là Rotor, được kỳ vọng thay thế hệ thống Turbine hiện phụ trách truyền dữ liệu block giữa các validator, sẽ được đưa vào sau. Hiện chưa có lịch triển khai cụ thể cho Rotor.

Alpenglow không chỉ hướng đến việc tăng thông lượng, mà tập trung nhiều hơn vào rút ngắn thời gian để giao dịch đạt trạng thái không thể đảo ngược. Việc Votor có thực sự cải thiện tốc độ finality của Solana hay không, cũng như tác động của Rotor khi được triển khai, sẽ là những điểm đáng chú ý tiếp theo.