Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho biết dữ liệu tại Mỹ giai đoạn từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2025 cho thấy khi lãi suất tiền gửi tăng, đà tăng trưởng của stablecoin chậm lại rõ rệt. Kết quả này cho thấy stablecoin và tiền gửi ngân hàng có quan hệ cạnh tranh trực tiếp như hai kênh nắm giữ tiền có tính thay thế lẫn nhau.

Nhận định trên được nêu trong một báo cáo nghiên cứu công bố trong tháng 10 với chủ đề liệu stablecoin và tiền gửi ngân hàng có phải là sản phẩm thay thế hay không.

Nghiên cứu do Rashad Ahmed (Anderson Institute for Finance and Economics) và Iñaki Aldasoro, chuyên gia kinh tế của BIS, thực hiện. Nhóm tác giả phân tích dữ liệu theo tuần tại Mỹ trong giai đoạn từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2025.

Theo báo cáo, stablecoin và tiền gửi ngân hàng có nhiều đặc điểm tương đồng: cùng hướng đến sự ổn định giá trị, có thể rút bất cứ lúc nào, được dùng cho thanh toán và hầu như không mang lại lãi suất.

Đây cũng là lý do trong nhiều năm qua xuất hiện lo ngại rằng stablecoin có thể hút bớt dòng vốn khỏi hệ thống ngân hàng, nơi lãi suất tiền gửi thường ở mức thấp. Tuy nhiên, bằng chứng thực nghiệm để kiểm chứng giả thuyết này trước đây còn hạn chế, và nghiên cứu lần này được xem là một bổ sung đáng chú ý.

Trong thời gian khảo sát, vốn hóa của các stablecoin neo theo USD tăng từ dưới 5 tỷ USD lên hơn 220 tỷ USD. Phần lớn thị phần thuộc về Tether USDT và Circle USDC.

Nhóm nghiên cứu ước tính rằng khi lãi suất tiền gửi tăng thêm 1 điểm cơ bản, tương đương 0,01 điểm phần trăm, tốc độ tăng trưởng tích lũy trong 10 tuần của stablecoin giảm từ khoảng 15% xuống gần 12%, tức thấp hơn khoảng 3 điểm phần trăm.

Để tách riêng tác động của lãi suất tiền gửi, nhóm tác giả khai thác sự khác biệt trong cách các ngân hàng điều chỉnh lãi suất. Khi lãi suất chính sách dưới 3%, các ngân hàng hầu như không tăng lãi suất tiền gửi. Nhưng khi mức này vượt 3%, họ bắt đầu nâng lãi suất mạnh hơn để cạnh tranh huy động vốn.

Điểm này khác với lợi suất trái phiếu chính phủ, vốn thường bám sát lãi suất chính sách. Nhiều nghiên cứu trước đó cũng cho thấy tiền gửi ngân hàng thường phản ứng chậm hơn với biến động lãi suất cơ bản.

Báo cáo cho biết khi lãi suất chính sách tăng 1 điểm phần trăm, lãi suất tiền gửi không kỳ hạn trung bình chỉ tăng 0,06-0,08 điểm phần trăm. Vì vậy, nhóm nghiên cứu tập trung vào giai đoạn lãi suất chính sách vượt 3% - thời điểm các ngân hàng bắt đầu tăng mạnh lãi suất huy động - để tách rõ hơn tác động này. Trong kịch bản đó, mức suy giảm tăng trưởng của stablecoin tăng từ 3 điểm phần trăm lên 9 điểm phần trăm, tương đương lớn hơn khoảng ba lần.

Với cùng phương pháp phân tích, các đồng tiền mã hóa khác như Bitcoin không ghi nhận phản ứng tương tự. Theo nhóm nghiên cứu, điều này củng cố lập luận rằng đà chững lại của stablecoin không xuất phát từ sự suy yếu chung của thị trường tài sản số, mà chủ yếu liên quan đến biến động của lãi suất tiền gửi.

Khác biệt giữa các tổ chức phát hành cũng khá rõ. USDC giảm khoảng 5%, cao hơn đáng kể so với USDT, ở mức khoảng 2%. Nhóm tác giả cho rằng USDC, vốn được các tổ chức tại Mỹ và người dùng DeFi sử dụng nhiều hơn, cạnh tranh trực diện hơn với tiền gửi ngân hàng. Trong khi đó, USDT chủ yếu được sử dụng ở nước ngoài hoặc tại các thị trường mới nổi.

Lượng stablecoin được đưa vào các dịch vụ cho vay DeFi để nhận lãi cũng giảm khi lãi suất tiền gửi đi lên. Theo báo cáo, điều này cho thấy ngay cả khi stablecoin có thể tạo lợi suất trong hệ sinh thái DeFi, loại tài sản này vẫn chịu áp lực cạnh tranh từ tiền gửi ngân hàng.

Khi thay lãi suất tiền gửi bằng lãi suất chứng chỉ tiền gửi (CD) để phân tích, kết quả vẫn cho thấy xu hướng tương tự.

Dù vậy, nghiên cứu cũng lưu ý không nên diễn giải quá mức các con số. Theo nhóm tác giả, việc tăng lãi suất tiền gửi chủ yếu làm chậm tốc độ mở rộng của stablecoin, chứ chưa đủ để đảo ngược xu hướng tăng. Báo cáo cũng thừa nhận một số hạn chế, trong đó có việc chỉ số phản ánh độ tin cậy của phương pháp phân tích thấp hơn đôi chút so với ngưỡng thông thường.

Phân tích này được xây dựng trên giả định stablecoin không trả lãi. Nếu stablecoin trả lãi và các quỹ thị trường tiền tệ (MMF) được token hóa gia tăng, cục diện cạnh tranh có thể thay đổi.

Từ các kết quả trên, BIS cho rằng các ngân hàng có thể phần nào ảnh hưởng đến tốc độ lan rộng của stablecoin thông qua chính sách lãi suất tiền gửi. Cơ quan này cũng nhận định rằng nếu một phần dự trữ của stablecoin buộc phải được nắm giữ dưới dạng tiền gửi ngân hàng, áp lực rút vốn khỏi ngân hàng có thể giảm bớt. Tuy nhiên, điều đó cũng có thể làm phát sinh rủi ro khi các khoản tiền gửi giá trị lớn không được bảo vệ tập trung vào một số ít ngân hàng. Kết luận của nhóm nghiên cứu là quyết định nắm giữ tiền dưới dạng tiền gửi hay stablecoin rốt cuộc không nằm ở công nghệ, mà phụ thuộc vào kênh nào mang lại mức lãi hấp dẫn hơn.