Tesla đang ngày càng dựa vào xuất khẩu từ nhà máy Thượng Hải để bù đắp cho đà suy yếu của thị trường Trung Quốc, trong bối cảnh doanh số nội địa giảm còn tỷ trọng xe xuất khẩu tăng lên gần một nửa tổng sản lượng xuất xưởng.

Theo Electrek ngày 13/10 (giờ địa phương), trong 9 tháng đầu năm nay, Tesla bán 381.088 xe tại Trung Quốc, giảm 11,9% so với cùng kỳ. Ngược lại, lượng xe xuất khẩu từ Gigafactory Thượng Hải đạt 361.972 chiếc, tăng 108%.

Tổng sản lượng xuất xưởng của nhà máy Thượng Hải trong giai đoạn này đạt 743.060 xe, tăng 22,5%. Tuy nhiên, phần lớn mức tăng đến từ thị trường nước ngoài. Tỷ trọng xuất khẩu trong tổng lượng xuất xưởng đã tăng từ 29% năm ngoái lên 49% năm nay, tức gần một nửa số xe Tesla sản xuất tại Trung Quốc đang được đưa ra thị trường quốc tế.

Doanh số nội địa tiếp tục đi xuống. Đây là mức bán 9 tháng thấp nhất của Tesla tại Trung Quốc trong 4 năm gần đây, giảm 17% so với 460.203 xe cùng kỳ năm 2024. Riêng quý III, doanh số bán lẻ tại Trung Quốc đạt 142.133 xe, giảm 16%; trong tháng 7, mức giảm theo tháng lên tới 33%. Doanh số tháng 9 đạt 64.837 xe, cao nhất quý nhưng vẫn thấp hơn 9,4% so với cùng kỳ.

Thị trường xe điện Trung Quốc nhìn chung cũng chững lại. Theo Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc (CPCA), sau khi ưu đãi miễn thuế mua xe bị thu hẹp một nửa từ ngày 1/1, doanh số bán lẻ xe năng lượng mới tại nước này tính đến hết tháng 9 giảm 12,8%. Mức giảm lũy kế của Tesla tương đương mặt bằng chung của thị trường, nhưng riêng quý III giảm 16%, mạnh hơn mức khoảng 10% của toàn thị trường.

Trong khi đó, Gigafactory Thượng Hải vẫn vận hành ở mức công suất cao. Riêng tháng 7, lượng xe xuất xưởng đạt 93.579 chiếc, cao nhất từ trước đến nay đối với một tháng 7. Kết quả này chủ yếu đến từ xuất khẩu, thay vì tiêu thụ nội địa. Tesla cho biết lượng xe xuất khẩu từ Trung Quốc trong năm nay đã vượt tổng kim ngạch xuất khẩu cả năm 2023 là 344.078 xe, năm 2024 là 259.548 xe và năm 2025 là 226.034 xe.

Sự thay đổi vai trò của nhà máy Thượng Hải cũng đi chệch định hướng ban đầu của Elon Musk. Khi khởi công nhà máy vào năm 2019, Musk từng nói Gigafactory Thượng Hải sẽ sản xuất các phiên bản Model 3 và Model Y giá thấp hơn cho khu vực Đại Trung Hoa. Cùng thời điểm, ông cũng cho rằng xe có giá hợp lý nên được sản xuất trên cùng một châu lục với khách hàng. Tuy vậy, từ cuối năm 2020, nhà máy này đã bắt đầu sản xuất xe cho Australia, New Zealand và châu Âu; hiện còn cung ứng cho châu Âu, châu Á - Thái Bình Dương và cả Canada.

Xu hướng này đang ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu của Tesla. Trong quý III, nhà máy Thượng Hải xuất xưởng 275.111 xe, tương đương 57% tổng số xe Tesla giao trên toàn cầu là 486.532 chiếc. Trong cùng kỳ, tỷ trọng bán cho thị trường Trung Quốc chỉ còn 29%. Điều đó cho thấy nhà máy Thượng Hải không chỉ bù đắp cho nhu cầu suy yếu tại Trung Quốc mà còn đóng vai trò trụ cột trong lượng giao xe toàn cầu của hãng.

Tuy nhiên, chiến lược thiên về xuất khẩu cũng đối mặt rủi ro chi phí gia tăng. Ngày 14/10, Bộ Tài chính Trung Quốc và Tổng cục Thuế Trung Quốc cho biết sẽ giảm tỷ lệ hoàn thuế VAT xuất khẩu đối với xe điện và xe plug-in hybrid (PHEV) từ 13% xuống 9%, áp dụng từ ngày 1/4/2027. Do chính sách được tính theo ngày khai báo thông quan, các hãng xe có thể đẩy nhanh xuất khẩu trước thời điểm này.

Cơ chế hoàn thuế xuất khẩu cho phép doanh nghiệp tại Trung Quốc được hoàn lại phần VAT đã nộp trong nước. Phần không được hoàn sẽ trở thành chi phí. Điều đó đồng nghĩa từ sau tháng 4/2027, mỗi xe điện xuất khẩu từ Trung Quốc sẽ gánh thêm chi phí. Với việc xuất khẩu khoảng một nửa sản lượng sản xuất tại Trung Quốc, Tesla có thể chịu tác động tương đối lớn.

Chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến Tesla mà áp dụng với toàn bộ các hãng xe tại Trung Quốc. Theo Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Trung Quốc, xuất khẩu xe điện của nước này trong 9 tháng đầu năm đã vượt 4 triệu xe, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ. Với những doanh nghiệp đang dùng xuất khẩu để bù đắp nhu cầu nội địa suy yếu, đây sẽ là áp lực chi phí chung.

Trong bối cảnh đó, giới phân tích đang theo dõi hai vấn đề. Trong ngắn hạn, lượng xe xuất xưởng tại nhà máy Thượng Hải có thể vẫn duy trì ở mức cao nhờ đẩy hàng trước khi mức hoàn thuế bị cắt giảm. Về trung và dài hạn, câu hỏi đặt ra là Tesla sẽ điều chỉnh chiến lược sản xuất tại Thượng Hải ra sao khi nhu cầu nội địa suy yếu trong lúc chi phí xuất khẩu tăng lên. Sau khi biến một nhà máy vốn được định vị cho phân khúc phổ thông tại Trung Quốc thành trung tâm xuất khẩu toàn cầu, tính bền vững của chiến lược này có thể bị thử thách từ sau năm 2027.