Nhu cầu vật liệu âm cực cho pin xe điện tại các thị trường ngoài Trung Quốc đang tăng nhanh, nhưng nguồn cung vẫn tập trung chủ yếu vào các doanh nghiệp Trung Quốc. Lợi thế về chi phí cùng tỷ lệ thành phẩm của than chì nhân tạo đang giúp các nhà sản xuất nước này mở rộng khách hàng, trong khi doanh nghiệp Hàn Quốc chưa tận dụng được đà tăng của thị trường ngoài Trung Quốc.

Theo SNE Research, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp vật liệu âm cực Trung Quốc ngày càng gay gắt. BTR, doanh nghiệp đứng thứ hai trong giai đoạn tháng 1-8 năm ngoái, đã vượt Shanshan để vươn lên vị trí số một trong cùng kỳ năm nay. Shinzoom xếp thứ 5, ghi nhận mức tăng 51,1%, cao nhất trong nhóm doanh nghiệp lớn. Trong khi đó, tổng thị phần của hai công ty dẫn đầu giảm từ 41,8% xuống 39,5%.

SNE Research cho rằng chênh lệch tăng trưởng giữa các doanh nghiệp đến từ khả năng cải thiện giá thành, nâng tỷ lệ thành phẩm đạt chuẩn của than chì nhân tạo và mở rộng tệp khách hàng. Điều này cho thấy thị trường, vốn trước đây tập trung vào nhóm dẫn đầu, đang dần phân hóa sang các doanh nghiệp tầm trung có năng lực cạnh tranh chi phí tốt hơn.

Nền tảng cho lợi thế giá của doanh nghiệp Trung Quốc nằm ở năng lực graphit hóa. Than chì nhân tạo được sản xuất bằng cách nung coke dầu mỏ hoặc coke kim ở nhiệt độ trên 2.500°C trong lò điện. Đây là công đoạn graphit hóa, tiêu thụ lượng điện lớn và có chi phí trên mỗi tấn cao hơn than chì tự nhiên, nhưng lại cho chất lượng đồng đều hơn nên được các nhà sản xuất pin ưa chuộng.

Theo nền tảng giao dịch nguyên liệu Metals Hub, 98% công suất graphit hóa toàn cầu hiện nằm tại Trung Quốc. Khi một công đoạn tiêu tốn nhiều điện năng tập trung gần như tuyệt đối ở một quốc gia, tỷ lệ thành phẩm đạt chuẩn trên cùng hệ thống thiết bị trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh về chi phí giữa các doanh nghiệp.

Nhờ lợi thế này, các doanh nghiệp Trung Quốc đang đẩy mạnh mở rộng ra ngoài thị trường nội địa. SNE Research cho biết trong giai đoạn tháng 1-8 năm nay, khối lượng vật liệu âm cực được sử dụng trên xe điện toàn cầu tăng 21,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tại các thị trường ngoài Trung Quốc, mức tăng đạt 27,5%, kéo tỷ trọng của nhóm thị trường này trong tổng nhu cầu toàn cầu tăng thêm 2 điểm phần trăm.

Đà tăng chủ yếu đến từ việc mở rộng sản xuất pin tại châu Âu và các nước châu Á ngoài Trung Quốc, trong khi mức giảm nhu cầu pin xe điện ở Bắc Mỹ phần nào kìm hãm tốc độ tăng chung.

Trái ngược với xu hướng mở rộng khách hàng của doanh nghiệp Trung Quốc, sản lượng của các công ty Hàn Quốc lại đi xuống. Posco Future M, doanh nghiệp Hàn Quốc duy nhất góp mặt trong top 10, ghi nhận khối lượng sử dụng giảm 15,5% và đứng thứ 9. Trong top 10 toàn cầu, ngoài Posco Future M và Hitachi Chemical của Nhật Bản, 8 doanh nghiệp còn lại đều đến từ Trung Quốc.

Giới phân tích dự báo hai yếu tố từng quyết định thứ hạng doanh nghiệp vật liệu âm cực tại Trung Quốc là giá thành và tỷ lệ thành phẩm sẽ sớm trở thành thước đo cạnh tranh tại châu Âu. Đầu tháng 3, Ủy ban châu Âu (EC) công bố dự thảo Luật Tăng tốc Công nghiệp, trong đó yêu cầu sau 3 năm kể từ khi luật có hiệu lực, tối thiểu 5 cấu phần pin phải được mua từ nguồn có xuất xứ EU.

Trong số này, các hạng mục bắt buộc đã được nêu rõ gồm cell pin, vật liệu cathode và hệ thống quản lý pin (BMS), còn hai cấu phần còn lại chưa được xác định cụ thể. Do vật liệu âm cực vẫn có khả năng nằm trong danh mục nội địa hóa, mức độ hưởng lợi của doanh nghiệp Hàn Quốc từ cơ chế này hiện vẫn chưa rõ ràng. Nói cách khác, khi quy định không mặc nhiên tạo lợi thế sẵn có, khả năng giành khách hàng châu Âu vẫn phụ thuộc chủ yếu vào giá thành và tỷ lệ thành phẩm.

Xét riêng yêu cầu nội địa hóa, doanh nghiệp Trung Quốc cũng có thể đáp ứng nếu đặt nhà máy tại châu Âu. Vì vậy, cạnh tranh trong nội khối EU được dự báo sẽ xoay quanh việc nâng hiệu suất vận hành và cải thiện tỷ lệ thành phẩm để hạ giá thành.

Dù vậy, việc sản phẩm sản xuất tại Hàn Quốc có được châu Âu công nhận hay không vẫn là một biến số quan trọng. Dự thảo cho phép, trong một số điều kiện nhất định, sản phẩm từ các quốc gia có hiệp định thương mại tự do với EU được xem là tương đương hàng hóa sản xuất tại EU. Nếu điều khoản này được giữ lại trong bản cuối cùng, vật liệu sản xuất tại các nhà máy trong nước có thể được hưởng lợi ở một mức độ nhất định.

Một đại diện trong ngành cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc đang tiếp tục nâng tỷ lệ thành phẩm trong công đoạn graphit hóa để giảm giá sâu hơn, khiến bài toán cân bằng giữa đa dạng hóa chuỗi cung ứng và cắt giảm chi phí ngày càng phức tạp. Theo người này, vấn đề còn lại là làm thế nào để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp vật liệu trong nước thông qua trợ cấp hoặc các biện pháp hỗ trợ chính sách.