Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 12/10 thúc đẩy phương án nhập khẩu diesel từ Nga nhằm hạ giá nhiên liệu trong nước. Tuy nhiên, đề xuất này ngay lập tức làm dấy lên tranh cãi vì nguy cơ xung đột với các lệnh trừng phạt hiện hành, trong bối cảnh chiến sự tại Ukraine vẫn chưa hạ nhiệt.

Theo Cryptopolitan, chính quyền Trump đã tạm thời gia hạn cơ chế miễn trừ trừng phạt đối với diesel Nga. Dù vậy, những rào cản pháp lý và phản ứng chính trị tại Washington khiến khả năng chốt giao dịch vẫn còn bỏ ngỏ.

Đề xuất được đưa ra trong lúc giá năng lượng tăng cao trở thành gánh nặng chính trị với ông Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào tháng tới. Khi Nga tiếp tục tấn công Ukraine, một bộ phận trong đảng Cộng hòa phản đối khả năng dòng tiền từ Mỹ gián tiếp chảy vào Nga.

Tâm điểm tranh cãi nằm ở khía cạnh pháp lý. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis cho rằng các chỉ trích nhắm vào việc tổng thống không tuân thủ luật là có cơ sở. Theo ông, sắc lệnh hành pháp ban hành năm 2022 đã cấm nhập khẩu các sản phẩm năng lượng từ Nga, trong khi đạo luật được ký vào tháng trước tiếp tục siết đầu tư của Mỹ vào lĩnh vực năng lượng Nga.

Ông Tillis nhấn mạnh việc chỉ “tạm hoãn” trừng phạt không đồng nghĩa các hạn chế hiện hành tự động hết hiệu lực.

Thượng nghị sĩ này cũng cảnh báo rằng nếu Nhà Trắng muốn có ngân sách cho các chiến dịch quân sự và gói bổ sung ngân sách vào cuối năm, Nhà Trắng cần nghiêm túc xử lý vấn đề. Ông khẳng định đây không phải mối lo ngại của riêng mình. Trong khi đó, Hạ nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon chỉ trích việc tiếp sức cho nền kinh tế thời chiến của Nga là “sai về đạo đức”, cho rằng nguồn tiền đó đang được Moscow sử dụng để ném bom các thành phố.

Ở chiều ngược lại, Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Barrasso nói ông Trump đang phải đưa ra lựa chọn khó khăn giữa mục tiêu hạ chi phí năng lượng và sức ép từ tình hình quốc tế. Dù vậy, ông vẫn kêu gọi thực thi đầy đủ các biện pháp trừng phạt Nga mà Quốc hội Mỹ đã thông qua hồi tháng trước.

Không chỉ vướng pháp lý, hiệu quả kinh tế của phương án này cũng bị hoài nghi. Giới phân tích cho rằng nhập khẩu diesel Nga khó có thể giúp duy trì đà giảm giá nhiên liệu trong thời gian dài.

Theo các đánh giá này, nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng nhiên liệu trong năm nay là các đợt tấn công nhằm vào Iran do Mỹ và Israel tiến hành từ tháng 2, cùng phản ứng của Tehran thông qua việc hạn chế hoạt động qua lại tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu của thế giới.

Cuối tuần qua, ông Trump tuyên bố Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng tấn công cơ sở hạ tầng điện và nhiên liệu của nhau. Tuy nhiên, cả hai bên đều chưa xác nhận độc lập tuyên bố này. Đây là lần thứ hai trong vài tuần xuất hiện thông tin về một thỏa thuận ngừng bắn nhưng chưa được kiểm chứng.

Phát biểu tại một sự kiện ở Ba Lan ngày 13/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các đợt tấn công của Nga trong đêm và sáng cùng ngày đã đánh trúng ít nhất 6 cơ sở liên quan đến năng lượng tại Ukraine, khiến có người thiệt mạng. Ông nói các cuộc tấn công bằng drone cũng gây thiệt hại cho hạ tầng khí đốt và các trạm xăng.

Trên X, nền tảng trước đây là Twitter, ông Zelensky chỉ trích Nga không có ý định chấp nhận đề xuất ngừng bắn liên quan đến hạ tầng năng lượng do Mỹ đưa ra, đồng thời tiếp tục tấn công vì nhìn thấy cơ hội tăng nguồn thu phục vụ chiến tranh.

Ông Zelensky cũng phản đối khả năng giao dịch diesel Nga, coi đây là bước lùi so với chính sách trước đó của phương Tây nhằm cô lập nền kinh tế Nga. Cùng lúc, quan hệ giữa hai bên thêm căng thẳng khi ông Trump cho rằng Ukraine cần bầu tổng thống mới và cáo buộc ông Zelensky đã bỏ lỡ nhiều cơ hội đạt được thỏa thuận.

Các đồng minh châu Âu của Ukraine cũng bày tỏ nghi ngờ về thực chất của tuyên bố ngừng bắn. Ngày 13/10, các nước này tái khẳng định ủng hộ Ukraine và phê duyệt gói trừng phạt mới của Liên minh châu Âu đối với Nga, được mô tả là lớn nhất kể từ khi Moscow phát động chiến dịch tấn công toàn diện vào năm 2022.

Theo Thượng nghị sĩ Thom Tillis, để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng, Mỹ cần xử lý vấn đề Iran trước thay vì nhập diesel Nga. Ông cũng khẳng định người khơi mào cuộc chiến tại Ukraine là Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo ông, chưa có gì đảm bảo việc nhập diesel Nga sẽ kéo giá nhiên liệu đi xuống, trong khi bài toán còn liên quan đến ràng buộc pháp lý, xung đột ngoại giao và chuỗi cung ứng.

Phát biểu tại Diễn đàn An ninh Warsaw, ông Tillis nói: “Hiện chúng tôi không thấy dấu hiệu nào từ Nga cho thấy họ muốn chấm dứt chiến tranh. Không có những bước đi cơ bản hướng tới giảm leo thang. Mọi người đang nói về diesel và quên mất ngũ cốc. Trong một hoặc hai tháng nữa, mọi người sẽ bắt đầu nói về một cuộc khủng hoảng nông nghiệp. Sẽ không đủ lương thực cho các quốc gia khắp châu Phi, một số nước châu Á và Trung Đông, vì chúng tôi xuất khẩu hàng triệu tấn ngũ cốc tới chính những thị trường này. Và giờ Nga đang phong tỏa biển. Mỹ không cảm nhận tác động, nên trọng tâm chỉ là năng lượng. Đây là một thách thức khác. Đó là nạn đói. Và nó có thể ảnh hưởng tới nhiều quốc gia. Chúng ta cần nghĩ về mọi thứ và mọi người, vì tất cả đều sống trên hành tinh này. Chúng ta có thể ngăn nhiều cuộc khủng hoảng khác nhau trước cả khi chúng bắt đầu và tránh những hệ lụy mà chúng mang lại”.