Các AI agent đang bắt đầu trực tiếp tìm kiếm dịch vụ và thực hiện thanh toán trên Internet. Tuy nhiên, khi phát sinh hoàn tiền, khiếu nại hoặc tranh chấp về chất lượng thực hiện dịch vụ, câu hỏi ai sẽ đánh giá kết quả và chịu trách nhiệm vẫn chưa có lời giải rõ ràng.

Theo CryptoSlate ngày 9/10/2026 (giờ địa phương), dịch vụ Bedrock AgentCore Payments của Amazon tích hợp hạ tầng thanh toán của Coinbase và Stripe, cho phép AI agent tìm dịch vụ trả phí, xác thực và hoàn tất thanh toán. Hệ thống này vận hành bằng stablecoin và giao thức x402 trong phạm vi hạn mức được thiết lập trước.

Điểm nghẽn nằm ở khâu sau thanh toán. Ngay cả khi giao dịch đã hoàn tất, vẫn cần một cơ chế riêng để xác định dịch vụ có được cung cấp đúng như cam kết hay không. Edgars Nemse, CEO của Zenlayer Foundation, cho rằng dòng tiền có thể được xác minh rõ ràng, nhưng chỉ dựa trên bản ghi thanh toán thì rất khó kết luận giao dịch có đáp ứng đúng yêu cầu của người mua hay không.

Vấn đề này cũng đã lọt vào tầm ngắm của cơ quan quản lý. Trong bản tóm tắt tham vấn về hệ thống thanh toán công bố ngày 6/10, Ngân hàng Trung ương Australia (RBA) cho biết đã xuất hiện lo ngại về trách nhiệm chưa rõ ràng giữa người bán, nhà cung cấp dịch vụ thanh toán và đơn vị phát hành thẻ trong trường hợp AI agent hành động vượt thẩm quyền.

Theo RBA, các mạng lưới thanh toán gặp khó trong việc xác nhận liệu AI agent có thực sự làm theo chỉ thị của khách hàng hay không. Điều đó có thể đẩy chi phí mà người bán phải gánh lên cao hơn. Tài liệu này cũng nêu một trường hợp mua sắm qua AI bị cộng thêm 4% chi phí.

Một sức ép khác là khiếu nại có thể trở nên dễ dàng hơn nhiều. Nemse nhận định hệ thống xử lý tranh chấp hiện nay phần nào vận hành trên thực tế rằng nhiều người tiêu dùng từ bỏ giữa chừng vì thủ tục phức tạp. Trong khi đó, AI agent có thể thay người dùng thực hiện toàn bộ quy trình này với chi phí thấp, kéo theo nguy cơ số vụ tranh chấp tăng mạnh.

Áp lực xử lý khiếu nại đã gia tăng rõ rệt. Cơ quan Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Mỹ (CFPB) ghi nhận số đơn khiếu nại trong năm 2025 lên tới 6,6 triệu, tăng gấp đôi. CFPB cũng cảnh báo các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và phần mềm tự trị có thể tạo ra hàng loạt đơn khiếu nại trùng lặp.

Chi phí chargeback cũng là gánh nặng đáng kể. Mastercard dự báo đến năm 2028, số vụ chargeback trên toàn cầu sẽ đạt 324 triệu. Tại Mỹ, chi phí xử lý bình quân cho mỗi vụ đối với người bán trong năm 2026 được ước tính ở mức 128 USD. Con số này mới chỉ bao gồm chi phí nội bộ và phí dịch vụ bên ngoài, chưa tính tổn thất từ hàng hóa hoặc dịch vụ đã cung cấp.

Dù vậy, xu hướng này cũng có thể mở ra cơ hội tiếp cận khách hàng cho các nhà bán hàng quy mô nhỏ. Nemse cho biết AI agent có thể tìm người bán dựa trên khả năng đáp ứng nhu cầu của người mua, thay vì phụ thuộc vào mức độ hiển thị quảng cáo. Shopify cũng đang hướng tới việc cho phép thanh toán thông qua các AI agent mua sắm trên trình duyệt.

Hiện nay, phần lớn công nghệ thanh toán vẫn tập trung vào khâu phê duyệt giao dịch và xác thực quyền hạn. AP2 của Google, Agent Pay của Mastercard và Intelligent Commerce của Visa đều sử dụng thông tin ủy quyền đã ký, dữ liệu xác thực được token hóa, hạn mức chi tiêu và cơ chế định danh AI agent. Nhờ đó, người dùng có thể chứng minh mình đã chỉ thị gì và cho phép đến đâu. Tuy nhiên, bài toán xác định người bán có thực hiện đúng cam kết hay không vẫn còn để ngỏ.

Tâm điểm tranh cãi vì thế không nằm ở công nghệ thanh toán, mà ở cấu trúc giải quyết tranh chấp. Để thương mại bằng AI agent mở rộng quy mô, tự động hóa ở bước phê duyệt là chưa đủ; thị trường còn cần một quy trình trung lập để phán định kết quả thực hiện dịch vụ sau giao dịch.