Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc đã đạt thỏa thuận cắt giảm 50% lượng xe plug-in hybrid (PHEV) sản xuất tại Trung Quốc xuất sang châu Âu trong 4 năm tới. Đổi lại, Bắc Kinh sẽ hạ thuế đối với một số mặt hàng của EU và tạo thuận lợi hơn cho quy trình cấp phép xuất khẩu đất hiếm.

Theo CleanTechnica và một số hãng tin quốc tế ngày 10/10 (giờ địa phương), thỏa thuận này được đưa ra trong bối cảnh EU siết thương mại đối với xe điện Trung Quốc, khiến các hãng xe nước này đẩy mạnh xuất khẩu PHEV sang thị trường châu Âu.

Hai năm trước, EU áp thuế với xe điện chạy pin (EV) của Trung Quốc do lo ngại lượng xe giá rẻ tràn vào thị trường. Khi đó, PHEV chưa bị áp dụng biện pháp tương tự. Tận dụng khoảng trống này, các hãng xe Trung Quốc tăng hiện diện tại châu Âu bằng các mẫu PHEV có dung lượng pin lớn hơn, quãng đường vận hành dài hơn và hiệu suất được cải thiện.

Tuần trước, Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic đã tới Bắc Kinh để đàm phán với giới chức Trung Quốc. Sau hai ngày làm việc, hai bên thống nhất Trung Quốc sẽ giảm một nửa lượng PHEV xuất sang châu Âu trong vòng 4 năm.

Đổi lại, Trung Quốc sẽ hạ thuế đối với các sản phẩm châu Âu trị giá khoảng 4 tỷ euro mỗi năm, bao gồm phụ tùng ôtô, dầu olive và giày dép. Theo ông Maros Sefcovic, động thái này có thể giúp các doanh nghiệp xuất khẩu châu Âu tiết kiệm khoảng 125 triệu euro chi phí thuế quan mỗi năm.

Vấn đề đất hiếm cũng là một phần quan trọng trong đàm phán. Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết nước này sẵn sàng tiếp tục tạo thuận lợi cho quy trình cấp phép xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu sang EU. Đây là các đầu vào then chốt trong chuỗi cung ứng xe điện và điện gió, vì vậy thỏa thuận lần này không chỉ xoay quanh lượng xe nhập khẩu mà còn liên quan đến các mắt xích cung ứng chiến lược.

Hai bên đồng thời nhấn mạnh thỏa thuận phù hợp với các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Trong một tuyên bố riêng, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết EU và Trung Quốc đã đạt đồng thuận về thương mại xe plug-in hybrid theo khuôn khổ phù hợp với quy tắc WTO.

Ông Maros Sefcovic cho rằng việc hạn chế trực tiếp khối lượng xe nhập khẩu sẽ hiệu quả hơn biện pháp thuế trong việc kiềm chế số xe vào thị trường châu Âu. Trong tuyên bố chung, hai bên cũng nhất trí tiếp tục xem xét khả năng cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế đối với một số mặt hàng theo quy định của WTO.

Dù vậy, một số bất đồng vẫn chưa được giải quyết. EU có rút lại yêu cầu nội địa hóa sản xuất đối với các linh kiện cốt lõi của công nghệ tiên tiến như xe điện và tua-bin gió hay không, hoặc có áp thuế chống trợ cấp với tua-bin gió hay không, hiện vẫn chưa được quyết định. Ông Maros Sefcovic cho biết các cuộc trao đổi tiếp theo dự kiến diễn ra vào đầu năm sau.

Thỏa thuận mới cũng có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các hãng xe Trung Quốc. Trong bối cảnh cạnh tranh tại châu Âu ngày càng gay gắt và thua lỗ gia tăng, việc bị giới hạn sản lượng xuất khẩu có thể giúp thị trường giữ giá tốt hơn, qua đó cải thiện lợi nhuận.

Trung Quốc gần đây chịu áp lực lớn từ thị trường trong nước do giá bất động sản đi xuống và doanh số ôtô mới suy yếu, nên cần dựa nhiều hơn vào xuất khẩu để hỗ trợ kinh tế. Một số phân tích cho rằng nếu các hãng xe Trung Quốc có thể bảo toàn lợi nhuận thay vì tiếp tục bán giá rẻ chấp nhận lỗ, thỏa thuận này có thể mang lại lợi ích cho cả hai phía.

Trong nhiều năm, EU luôn lo ngại làn sóng hàng hóa Trung Quốc gia tăng sẽ gây sức ép lên ngành sản xuất trong khối. Đặc biệt, ngành ôtô Đức đang đối mặt với đà giảm doanh số; Volkswagen đã công bố kế hoạch cắt giảm 100.000 lao động và đóng cửa tối đa 4 nhà máy tại Đức. Vì vậy, thỏa thuận lần này được xem là nỗ lực nhằm vừa bảo vệ ngành ôtô châu Âu, vừa kiểm soát căng thẳng thương mại với Trung Quốc.

Diễn biến này cũng gợi lại tiền lệ năm 2013, khi EU và Trung Quốc đạt thỏa thuận để Bắc Kinh tự nguyện hạn chế xuất khẩu tấm pin mặt trời, đổi lại EU không áp thuế. Khi đó, nguồn cung tại châu Âu bị siết lại, giúp doanh nghiệp Trung Quốc nâng giá bán, cải thiện lợi nhuận, sau đó tái đầu tư vào R&D và mở rộng nhà máy. Mô hình kết hợp giữa hạn chế sản lượng và điều chỉnh thuế lần này có thể tiếp tục ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán thương mại trong lĩnh vực xe điện và công nghệ sạch trong thời gian tới.