Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) ngày 9/10 (giờ địa phương) đã chính thức phát hành hồ sơ mời thầu phát triển trạm vũ trụ thương mại nhằm thay thế Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Động thái này nằm trong kế hoạch duy trì hoạt động có người lái ở quỹ đạo tầm thấp sau khi ISS ngừng vận hành sau năm 2030.

Theo Ars Technica, gói thầu hướng đến việc xây dựng các trạm vũ trụ thương mại cho phép phi hành gia sinh sống và tiến hành nghiên cứu trong quỹ đạo tầm thấp. Đây được xem là bước đi chính thức của NASA trong lộ trình chuyển vai trò vận hành hạ tầng quỹ đạo tầm thấp hậu ISS sang khu vực tư nhân.

Trong tài liệu dài 360 trang, NASA nêu rõ mục tiêu duy trì các hoạt động có người lái phục vụ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và huấn luyện phi hành gia. Hạn nộp hồ sơ là ngày 8/12, và kết quả lựa chọn cuối cùng dự kiến được công bố vào tháng 4 năm sau.

NASA cho biết sẽ chọn ít nhất hai doanh nghiệp trong giai đoạn đầu. Mỗi đơn vị vượt qua vòng này sẽ nhận tối thiểu 100 triệu USD.

Chương trình được triển khai theo nhiều giai đoạn. Từ năm sau, NASA sẽ bước sang giai đoạn hỗ trợ phát triển và chứng nhận trạm vũ trụ. Ở giai đoạn tiếp theo, cơ quan này dự kiến mua ít nhất bốn nhiệm vụ đưa phi hành gia NASA lên các trạm vũ trụ thương mại. Quy mô hợp đồng trong tương lai được dự báo có thể lên tới hàng tỷ USD.

Một điểm đáng chú ý trong hồ sơ mời thầu lần này là cách NASA xử lý vấn đề vận chuyển phi hành gia. Trước đây, cơ quan này từng cân nhắc yêu cầu đơn vị vận hành trạm vũ trụ thương mại phải cung cấp trọn gói cả hạ tầng quỹ đạo lẫn dịch vụ đưa phi hành gia lên trạm. Tuy nhiên, trong thông báo mới, NASA đã nới điều kiện đối với các nhà thầu.

Cụ thể, doanh nghiệp tham gia không bắt buộc phải nộp hợp đồng đã ký hoặc thư bày tỏ ý định hợp tác với Boeing hay các nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển khác. NASA cho biết có thể hỗ trợ bốn nhiệm vụ chở phi hành gia đầu tiên tới trạm vũ trụ thương mại, qua đó giúp các nhà vận hành tập trung vào khâu phát triển, chứng nhận và xây dựng hệ thống khai thác.

Theo Ars Technica, sự điều chỉnh này phản ánh thực tế năng lực vận tải vũ trụ có người lái của Mỹ vẫn còn hạn chế. SpaceX nhiều lần cho biết hãng muốn sớm cho tàu Crew Dragon nghỉ hưu khi ISS kết thúc sứ mệnh vào năm 2030 hoặc 2032, đồng thời chưa đưa ra đề xuất bán chỗ ngồi cho các đơn vị vận hành trạm vũ trụ thương mại.

NASA cũng vừa bổ sung 359 triệu USD để hỗ trợ Boeing trong quá trình chứng nhận bay có người lái cho Starliner. Kèm theo hồ sơ mời thầu, NASA còn đưa ra ước tính chi phí vận chuyển: đến năm 2030, một chuyến bay có người lái với 4 ghế ngồi có thể tiêu tốn 325 triệu USD, trong khi một chuyến bay chở hàng vào khoảng 300 triệu USD.

Lãnh đạo NASA Jared Isaacman nhấn mạnh cơ quan này cam kết duy trì hiện diện có người lái ở quỹ đạo tầm thấp. Theo ông, hạ tầng tại quỹ đạo tầm thấp là yếu tố cần thiết cho nghiên cứu, phát triển công nghệ, huấn luyện phi hành gia và chuẩn bị cho các sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng cũng như Sao Hỏa.

Ông cho rằng nếu các trạm vũ trụ thương mại đáp ứng được những năng lực này, ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ sẽ có thêm cơ hội tăng trưởng, trong khi NASA có thể dồn nguồn lực cho các nhiệm vụ thám hiểm phức tạp hơn.

Các ứng viên tiềm năng được nhắc đến gồm Axiom Space, Voyager Space và Vast Space. Blue Origin từng được chọn ở giai đoạn hỗ trợ vốn trước đó, nhưng mức độ tham gia ở đợt mời thầu này hiện vẫn chưa rõ. Trong khi đó, SpaceX được cho là nhiều khả năng chưa tham gia ngay từ vòng đấu thầu hiện tại.

Phản hồi sau khi NASA phát hành hồ sơ mời thầu, các doanh nghiệp trong ngành tỏ ra tích cực. Marshall Smith, CEO phụ trách dự án trạm vũ trụ Starlab của Voyager Space, nhận định đây là một cột mốc quan trọng, đồng thời cho rằng NASA đã phản ánh các ý kiến đóng góp từ ngành công nghiệp và phía chính phủ.

Ông Smith khẳng định Starlab sở hữu mô hình kinh doanh và giải pháp công nghệ phù hợp để trở thành trạm vũ trụ thế hệ tiếp theo của Mỹ. Axiom Space cũng cho biết đang rà soát nội dung hồ sơ cuối cùng và chuẩn bị các bước tiếp theo. Công ty nói sẽ chứng minh năng lực phù hợp với kế hoạch phát triển quỹ đạo tầm thấp của NASA, dựa trên kinh nghiệm triển khai các sứ mệnh có người lái và phát triển phần cứng quỹ đạo.

Vấn đề cốt lõi của chương trình là xây dựng được nền tảng để các hoạt động có người lái ở quỹ đạo tầm thấp không bị gián đoạn sau khi ISS ngừng hoạt động. Trong cuộc cạnh tranh sắp tới, bên cạnh thiết kế trạm vũ trụ, các tiêu chí đánh giá nhiều khả năng còn bao gồm năng lực bảo đảm phương tiện vận chuyển, tiến độ chứng nhận và tính khả thi của kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ cho NASA.