Mỹ lần đầu công khai thừa nhận đã triển khai vũ khí trên quỹ đạo, trong bối cảnh Washington ngày càng lo ngại trước các chương trình phát triển năng lực quân sự ngoài không gian của Trung Quốc và Nga.

Theo Ars Technica ngày 14/9 (giờ địa phương), Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink phát biểu tại hội nghị thường niên về hàng không, vũ trụ và không gian mạng của Hiệp hội Không quân và Lực lượng Vũ trụ, tổ chức gần Washington, rằng Mỹ đã đưa “vũ khí kiểm soát không gian” lên quỹ đạo để bảo vệ các tài sản trong không gian và năng lực tác chiến trước những đối thủ thù địch.

Tuy nhiên, ông không công bố chủng loại vũ khí, cơ chế vận hành, cũng như thời điểm thử nghiệm hoặc triển khai. Theo ông Meink, việc xác nhận sự tồn tại của hệ thống này nhằm tăng cường năng lực răn đe, song công khai thêm chi tiết chưa chắc mang lại hiệu quả răn đe lớn hơn.

Phát biểu trên thu hút chú ý vì đây được xem là lần đầu Washington công khai thừa nhận việc triển khai một hệ thống vũ khí trên quỹ đạo, chủ đề trước đây hầu như không được nhắc đến một cách trực diện. Gần đây, giới chức quân sự Mỹ cũng đề cập nhiều hơn đến các năng lực tác chiến trong không gian, từ phòng thủ vệ tinh, giao chiến trên quỹ đạo đến vũ khí chống vệ tinh nhằm vô hiệu hóa tài sản của đối phương.

Theo Bộ trưởng Meink, động thái này diễn ra trong bối cảnh Mỹ ngày càng lo ngại trước việc Trung Quốc và Nga phát triển vũ khí không gian. Ông nhấn mạnh rằng trong bối cảnh đó, Mỹ cũng cần có năng lực để bảo vệ các tài sản trong không gian của mình.

Chính phủ Mỹ trước đó từng cho rằng Nga đã thử nghiệm một hệ thống bị nghi là vũ khí chống vệ tinh trên quỹ đạo vào năm 2020, và đến năm 2024 đã triển khai một loại vũ khí chống vệ tinh có khả năng hoạt động trên quỹ đạo. Trung Quốc cũng được đánh giá là đang mở rộng năng lực giám sát và phản ứng trong không gian, trong đó có việc vận hành các vệ tinh có thể cơ động xung quanh vệ tinh quân sự của Mỹ.

Hiện danh tính của loại vũ khí mà Mỹ vừa thừa nhận vẫn chưa được làm rõ. Một số ý kiến cho rằng đây có thể là dạng năng lực đối phó trên không gian theo hướng không phá hủy, thiên về gây nhiễu hoặc cản trở chức năng liên lạc và cảm biến, thay vì phá hủy trực tiếp vệ tinh.

Một trong những lý do khiến Mỹ có thể ưu tiên phương án không phá hủy là nguy cơ tạo ra mảnh vỡ không gian. Việc phá hủy vật lý một vệ tinh có thể tạo ra lượng lớn mảnh vỡ, đe dọa các vệ tinh khác và hạ tầng ngoài không gian. Trong khi đó, các thiết bị gây nhiễu, can thiệp tín hiệu hoặc laser làm rối cảm biến có thể làm suy giảm năng lực mục tiêu mà không cần phá hủy trực tiếp.

Dù vậy, việc chỉ công bố sự tồn tại của hệ thống mà không nêu rõ tính năng hay điều kiện sử dụng có tạo ra hiệu quả răn đe thực chất hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Một số chuyên gia cho rằng nếu đối thủ không biết rõ năng lực cụ thể, họ sẽ khó đánh giá chính xác mức độ đe dọa.

Ở chiều ngược lại, tuyên bố này cũng có thể kích hoạt phản ứng từ Trung Quốc và Nga. Một số phân tích cho rằng việc Mỹ chính thức thừa nhận đã triển khai vũ khí trên quỹ đạo có thể trở thành cơ sở để các nước cạnh tranh công khai hơn các chương trình phát triển và bố trí vũ khí không gian của riêng họ.

Nếu xu hướng này tiếp diễn, cuộc chạy đua vũ trang ngoài không gian có thể bước sang giai đoạn công khai hơn. Những diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ có tiếp tục hé lộ thêm các loại vũ khí trên quỹ đạo hay không, cũng như cách Trung Quốc và Nga đáp trả.