Một công ty khôi phục ví tiền mã hóa từng nhận yêu cầu xử lý một ví được cho là chứa 5.000 BTC, song sau kiểm tra, số dư xác nhận chỉ tương đương khoảng 10 USD. Vụ việc cho thấy bản chất của dịch vụ khôi phục ví không phải là “tìm lại” tài sản đã biến mất trên blockchain, mà là khôi phục dữ liệu truy cập vào một ví vốn đã tồn tại.

Theo Cointelegraph ngày 3/9, Chris Brooks, nhà sáng lập kiêm CEO của Crypto Asset Recovery, cho biết vào năm 2021 ông nhận được đề nghị từ một khách hàng tên Rusty nhờ khôi phục quyền truy cập vào ví được cho là nắm giữ 5.000 BTC.

Rusty nói rằng ông cùng hai người khác đã giành được 5.000 BTC sau một vụ kiện tại tòa án. Ở thời điểm đó, số tài sản này được ước tính trị giá khoảng 53 triệu USD. Trong một cuộc gọi video, nhóm này còn cho Brooks xem màn hình hiển thị số tiền lớn tại một địa chỉ Bitcoin cụ thể và giải thích rằng họ chỉ có thể rút tối đa 300.000 USD mỗi tuần, trong khi mong muốn là rút toàn bộ số tiền.

Ngay ngày hôm sau, Brooks cùng cha mình đến bang Georgia. Tại đây, họ được giao một cuốn sổ ghi hàng chục seed phrase khôi phục và dành cả ngày để xử lý ví.

Tuy nhiên, kết quả hoàn toàn khác với kỳ vọng. Sau khi kiểm tra, số dư xác nhận được chỉ tương đương khoảng 10 USD bằng Bitcoin. Brooks cho biết ông không thể xác minh liệu ví mà Rusty cung cấp trước đó có từng chứa Bitcoin hay Ethereum như người này khẳng định hay không. Ông thậm chí cũng không được hoàn lại chi phí vé máy bay.

Theo Brooks, Rusty có thể đã là nạn nhân của một vụ lừa đảo và tin rằng mình đang sở hữu lượng tiền mã hóa lớn trong khi trên thực tế không có tài sản như mô tả.

Câu chuyện này phản ánh rõ bản chất của dịch vụ khôi phục ví tiền mã hóa. Các đơn vị cung cấp dịch vụ không thể “truy tìm” Bitcoin bị thất lạc trên blockchain, mà chỉ có thể giúp người dùng khôi phục thông tin cần thiết để truy cập lại ví đang thuộc quyền kiểm soát của họ.

Ngay cả khi người dùng làm mất ví phần cứng hoặc quên mật khẩu, việc khôi phục vẫn có thể thực hiện nếu còn giữ lại một phần thông tin. Bruno Kraus, đồng sáng lập kiêm CTO của ReWallet, cho biết seed phrase BIP39 của Bitcoin được xây dựng trên danh sách 2.048 từ. Vì vậy, nếu người dùng còn nhớ phần lớn các từ, vẫn có thể thử một cách có hệ thống để tìm ra các tổ hợp còn thiếu.

Trường hợp mật khẩu cũng tương tự. ReWallet từng công bố một ca khôi phục thành công sau khi phân tích ngược một công cụ tạo mật khẩu bị lỗi, qua đó tìm lại mật khẩu gồm 20 ký tự cho một ví chứa số tài sản khoảng 3 triệu USD.

Trong một số tình huống, thói quen và ký ức của chính người dùng lại trở thành đầu mối quan trọng. Các công ty khôi phục ví có thể suy luận quy tắc đặt mật khẩu từ thông tin cá nhân như món ăn yêu thích, địa điểm quen thuộc, tên con hoặc ngày sinh. Có khách hàng nhớ rằng mình dùng tên con làm mật khẩu, nhưng kết quả cuối cùng cho thấy mật khẩu thực tế lại là số điện thoại liên quan đến một dịch vụ giao hàng địa phương.

Passphrase là một yếu tố khiến việc khôi phục trở nên phức tạp hơn. Tom Bennett, giảng viên về bảo mật, cho biết ngay cả khi nhập đúng seed phrase, chỉ cần nhập sai passphrase, hệ thống vẫn có thể mở ra một ví hợp lệ khác mà không báo lỗi. Điều này dễ khiến người dùng lầm tưởng rằng tài sản trong ví cũ đã biến mất.

Dù vậy, không phải trường hợp nào cũng có thể khôi phục. Khác với tài khoản ngân hàng, ví Bitcoin không có bên quản trị trung tâm để xác minh danh tính rồi cấp lại quyền truy cập.

Lucien Bourdon, chuyên gia phân tích Bitcoin tại Trezor, cảnh báo rằng nếu người dùng làm mất bản sao lưu ví và đồng thời không còn quyền truy cập vào ví chứa private key, sẽ không có dịch vụ khôi phục nào có thể hỗ trợ. Khi seed phrase hoặc private key được tạo đúng chuẩn đã biến mất hoàn toàn, số lượng tổ hợp cần thử là quá lớn, khiến việc đoán ngẫu nhiên gần như bất khả thi.

Ở chiều ngược lại, vẫn có những trường hợp còn cơ hội xử lý. Nếu người dùng chuyển nhầm tài sản sang một blockchain khác nhưng ví vẫn nằm trong quyền kiểm soát của họ, khả năng khôi phục vẫn có thể tồn tại. Ví dụ, nếu chuyển nhầm BNB sang mạng Ethereum nhưng vẫn còn truy cập được ví, người dùng có thể lấy lại tài sản.

Việc lựa chọn đơn vị khôi phục cũng đòi hỏi sự thận trọng cao. Seed phrase hay private key không phải dạng mật khẩu có thể thay đổi sau đó. Khi cung cấp thông tin sao lưu này cho bên thứ ba, người dùng thực chất có thể đang trao luôn quyền kiểm soát tài sản.

Giới trong ngành khuyến nghị cần cảnh giác với những bên tìm cách chuyển trao đổi sang WhatsApp hoặc một ứng dụng nhắn tin cụ thể, yêu cầu dùng tài khoản Gmail cá nhân, đòi thanh toán trước hoặc buộc khách hàng mở tài khoản mới tại một sàn giao dịch. Mô hình thu phí theo tỷ lệ trên số tiền khôi phục thành công là khá phổ biến. Tuy nhiên, nếu vừa yêu cầu đặt cọc vừa cam kết chắc chắn khôi phục được tài sản, đó thường là dấu hiệu rủi ro.

Crypto Asset Recovery cho biết đến nay công ty đã xử lý mở khóa hơn 3.000 ví cho khoảng 1.500 khách hàng, trong đó tỷ lệ khôi phục mật khẩu thành công đạt khoảng 63%. Dù vậy, không phải ví nào cũng chứa số tiền lớn. Theo công ty, khoảng 71% yêu cầu có số dư dưới 100 USD và nhóm này không bị tính phí.

Sau vụ việc liên quan đến “5.000 BTC”, Crypto Asset Recovery cũng chấm dứt cách làm cử người đến tận nơi để xử lý dữ liệu nhạy cảm của khách hàng. Hiện công ty chuyển sang mô hình xử lý từ xa, thông qua một hệ thống tự động hóa tách biệt dành cho dữ liệu ví nhạy cảm.

Theo bài học rút ra từ vụ việc, câu hỏi quan trọng nhất trong một ca khôi phục không phải là “phải tìm bằng cách nào”, mà là ví đó có thực sự còn tài sản hay không, đồng thời người dùng có còn seed phrase, mật khẩu hoặc dữ liệu sao lưu tối thiểu để truy cập lại hay không. Bởi trên blockchain, không có cơ chế quản trị tập trung như ngân hàng để can thiệp vào phút chót và hoàn trả tài sản.